• GUEST WRITER

Περί μοντέρνου φεμινισμού

της Κάσσυ Βέργη


Γυναικεία διαδήλωση έξω από τον Λευκό Οίκο (silent sentinels) | Πηγή εικόνας: upload.wikimedia.org

Το 1919, χιλιάδες γυναίκες στέκονταν έξω από τον Λευκό Οίκο, και απαιτούσαν να τους επιτραπεί η ψήφος. Στις επόμενες βουλευτικές εκλογές το αίτημά τους δικαιώθηκε. Η επιρροή των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης και ο αγώνας που κατέβαλαν οι σουφραζέτες τα προηγούμενα χρόνια οδήγησαν σε πλειάδα ρηξικέλευθων για την εποχή νομικών μεταρρυθμίσεων κατά την δεκαετία του 1920, οι οποίες προήγαγαν ζητήματα υγείας και εκπαίδευσης των γυναικών, με αποκορύφωμα την κατοχύρωση των πολιτικών τους δικαιωμάτων (η Νομοθετική Πράξη Εκπροσώπησης του 1928 επέκτεινε το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες άνω των 21, εξισώνοντας έτσι οριστικά το δικαίωμα ψήφου μεταξύ ανδρών και γυναικών).


Στις δεκαετίες των 1960 και 1970, διαδηλώσεις φεμινιστριών διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο για την θέσπιση νομικού πλαισίου, που εγγυόταν ίσα δικαιώματα στον εργασιακό χώρο, στα πανεπιστήμια και στα νοικοκυριά.


Το φεμινιστικό κίνημα συνήθως διακρίνεται σε τρία μεγάλα κύματα. Το πρώτο κύμα, όπως αναφέρθηκε, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα, πίεσε για πολιτική ισότητα. Το δεύτερο κύμα (1960/70) πίεσε για νομική και επαγγελματική ισότητα. Σήμερα βρισκόμαστε στο τρίτο φεμινιστικό κύμα, αρχής γενομένης από τα μέσα του 1990, προτεραιότητες του οποίου καθίστανται η πάταξη της σχετιζόμενης με το φύλο βίας, η προάσπιση των δικαιωμάτων αναπαραγωγής, η σεξουαλική απελευθέρωση, οι άδειες και τα επιδόματα μητρότητας και η υποστήριξη μονογονεϊκών οικογενειών. Το τρίτο κύμα, εν ολίγοις, πιέζει για κοινωνική ισότητα.


Πλείστες σύγχρονες διασημότητες, και όχι μόνο, έχουν δημόσια ταχθεί υπέρ του φεμινιστικού αγώνα. Η Emma Watson, με την καμπάνια HeForShe σε συνεργασία με τα Ηνωμένα Έθνη, η Jameela Jamil, ανοιχτή υποστηρίκτρια της σωματικής υπερηφάνειας ανεξαρτήτως βάρους (body positivity), η Rupi Kaur ποιήτρια και ευρέως γνωστή λόγω της δράσης της στο instagram και η Malala Yousafzi, βραβευμένη με Νόμπελ για το βιβλίο της "I am Malala", που περιγράφει τις ποικίλες δυσκολίες του να είσαι γυναίκα στο Πακιστάν, είναι ελάχιστα μόνο παραδείγματα γυναικών του σήμερα, που προασπίζουν τα γυναικεία δικαιώματα και απαιτούν περαιτέρω αλλαγές.


Το τρίτο φεμινιστικό κύμα έρχεται αντιμέτωπο με ένα δύσκολο στοίχημα. Η κοινωνική μεταβολή που αποζητά δεν κατοχυρώνεται με νόμο, δεν αφορά σε χειροπιαστές διεκδικήσεις, δεν είναι μετρήσιμο μέγεθος, αλλά έγκειται σε συνειδήσεις και άυλες στερεοτυπικές απόψεις. Η ανατροπή αυτών προϋποθέτει ριζική μεταβολή στις, επί αιώνες κατεστημένες, πολιτισμικές νόρμες που υπονομεύουν το γυναικείο φύλο, και μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. Οι φεμινίστριες χρειάζεται να ανατρέψουν υποσυνείδητα. Πώς μπορεί κάποιος να μετρήσει την κοινωνική δικαιοσύνη; Έστω ότι εργοδότης απέλυσε τρεις υπαλλήλους, δύο εκ των οποίων ήταν γυναίκες. Ποιος μπορεί να αποδείξει αν έδρασε λόγω σεξισμού, ή αντικειμενικά αδύναμων επιδόσεων;


Και ενώ ο σύγχρονος φεμινισμός έρχεται αντιμέτωπος με ζητήματα που εφάπτονται με μακροχρόνιες προκαταλήψεις, φαίνεται πως μεγάλη μερίδα των πρεσβευτών του, έχει αποπροσανατολιστεί και αποκλίνει από τον ουσιώδη στόχο. Οι πλατφόρμες των social media (instagram, TikTok) αναδεικνύουν γυναίκες, η πλειονότητα των οποίων εκφράζει απόλυτες, εμπορευματοποιημένες κρίσεις, με έντονες εκδικητικές τάσεις προς το ανδρικό φύλο, εξαιτίας της πρότερης υπεροχής του. H Nina Gibson αποκαλεί, σε ομιλία της στο TedX, τις εν λόγω γυναίκες "elite feminists", προσδίδοντάς τους το χαρακτηριστικό του παρ'ολίγον μισανδρισμού.


Σύνηθες φαινόμενο των ημερών καθίσταται η επιθετική ρητορική εναντίον των ανδρών και η υπερπροβολή της γυναικείας δυναμικής, που αντιτάσσεται στην "πατριαρχία".


Το λάθος που κάνουν είναι ευδιάκριτο. Ο φεμινισμός του πρώτου & δεύτερου κύματος αγωνίστηκε για την ισότιμη αντιμετώπιση ανδρών και γυναικών, όχι για την τοποθέτηση της γυναίκας στην θέση ισχύος, που πριν κατείχαν οι άνδρες. Εδώ δεν τίθεται θέμα υπεροχής για λόγους εκδίκησης, έχουμε ζήτημα συνεκτικής ενότητας με στόχο την κοινωνική πρόοδο. Η άρση των ανδρικών στερεοτύπων θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στις προτεραιότητες του κινήματος, αφού όπως γράφουν οι Times της Νέας Υόρκης, «την ίδια στιγμή πάρα πολλά αγόρια είναι παγιδευμένα στο ίδιο πνιγηρό, παρωχημένο μοντέλο ανδρισμού, στο πλαίσιο του οποίου η αρρενωπότητα μετριέται σε δύναμη και δεν υπάρχει η δυνατότητα να είναι ευάλωτα, χωρίς να πληγεί η ταυτότητα φύλου τους. Ο ορισμός του ανδρισμού σχετίζεται μόνο με την εξουσία που έχουν πάνω στους άλλους ανθρώπους. Είναι παγιδευμένα τα αγόρια αυτά και δεν έχουν καν τη γλώσσα να μιλήσουν για τα συναισθήματα αυτοπαγίδευσής τους, επειδή οι ίδιες οι λέξεις που υπάρχουν για να περιγράψουν το εύρος του ανθρώπινου συναισθήματος θεωρούνται ευαίσθητες και θηλυπρεπείς» (Michael Ian Black, «The boys are not all right», NYT, 21.2.2018). Χαρακτηριστικό παράδειγμα άνδρα που σιώπησε και υποτάχθηκε στην βία αποτελεί η υπόθεση του Βαγγέλη Γιακουμάκη, που κοινοποιήθηκε στα μέσα ενημέρωσης της χώρας μας το 2015. Οι παρακάτω έρευνες σκιαγραφούν πρακτικές συνέπειες και των ανδρικών στερεοτύπων, που επιβιώνουν στις σύγχρονες κοινωνίες.


Λόγοι μη αναφοράς συζυγικής βίας στην αστυνομία | Πηγή: inequalitygaps.org

Μορφές συζυγικής βίας και φύλα | Πηγή: inequalitygaps.org

Εκτός των προαναφερθέντων, αξιοσημείωτος αριθμός πολιτών σήμερα δεν δηλώνει οπαδός του φεμινισμού, αλλά της ισότητας των φύλων. Μα δεν θα έπρεπε αυτά να είναι ταυτόσημα; Η εν λόγω μερίδα ανθρώπων θεωρεί πως ο όρος "φεμινισμός" ενέχει ταξικά και φυλετικά όρια, και τούτο γιατί ξεκίνησε από διαμαρτυρίες λευκών γυναικών της μεσαίας τάξης. Έχει υποστηριχθεί από ορισμένους πως το φεμινιστικό κίνημα δύσκολα ελκύει γυναίκες της εργατικής τάξης, έγχρωμες γυναίκες, ή γυναίκες ανατολικών θρησκευτικών καταβολών. Στην παρακάτω στατιστική φαίνεται εναργώς η διαφορά αυτοπροσδιορισμού μεταξύ γυναικών σε διοικητικά επαγγέλματα (ABC1) και γυναικών σε χειρωνακτικά επαγγέλματα (C2DE).


Μερικές γυναίκες, μάλιστα, δημιούργησαν νέα κοινωνικά ρεύματα, όπως επί παραδείγματι, τον γυναικισμό. Προσδιορισμένος από την φεμινίστρια συγγραφέα Άλις Γουόκερ (Alice Walker), ο γυναικισμός (womanism) είναι ένας κοινά χρησιμοποιούμενος όρος που επινοήθηκε για να περιγράψει συγκεκριμένα τον Αφρο-Αμερικάνικο Φεμινισμό, αλλά αναπτύχθηκε ώστε να περικλείει μια ευρύτερη εκδοχή φεμινισμού που διασχίζει τα όρια της τάξης και της φυλής. Παρατηρούμε, λοιπόν, πως η λέξη φεμινισμός παρουσιάζει στεγανά, που χρήζουν άμεσης εξάλειψης.


Απόλυτη αναγκαιότητα καθίσταται η ακόμα μεγαλύτερη και αποτελεσματικότερη εξάπλωση του φεμινιστικού ιδεώδους σε χώρες της Ανατολής και στην Αφρική, όπου οι κλειτοριδεκτομές (πάνω από 200 εκατομμύρια γυναίκες-θύματα) και η καταπίεση της μαντίλας, διατηρούν ακόμη τον γυναικείο υποβιβασμό άξιο επείγουσας αντιμετώπισης και κεφαλαιώδους σημασίας. Το χάσμα μεταξύ Δύσης και Ανατολής είναι πρόδηλο, και η εξισορρόπησή τους είναι καίριο αίτημα των ημερών. Γιατί, όμως το πρόβλημα εξακολουθεί να ταλανίζει την ανθρωπότητα;


O Mark Manson περιγράφει το φαινόμενο ως "tribal feminism", την εσωστρέφεια, δηλαδή, του φεμινιστικού κύκλου και την εξαπόλυση πυρών σε οιαδήποτε αποκλίνουσα άποψη. Την στιγμή που χιλιάδες γυναίκες βασανίζονται εγκληματικά στην Αφρική, μεγάλος αριθμός φεμινιστριών λογομαχεί στο twitter για πιο λεπτομερειακά θέματα, με άτομα διαφορετικής φιλοσοφίας, στιγματίζοντάς τους, και πέφτοντας στη παγίδα που παλεύουν να εξαλείψουν: τις διακρίσεις. Αυτή η πρακτική είναι ατελέσφορη και ανεπαρκής για να κάνει την διαφορά. Μία ρήση του Γκάντι αρμόζει στην περίπτωση και φαντάζει πιο επίκαιρη από ποτέ: "Be the change you want to see in the world". Δεν αρκεί η ρητορική, απαιτούνται ουσιαστικές πράξεις με νόημα και περιεχόμενο.


Συμπερασματικά, ο επαναπροσδιορισμός και η διεύρυνση των στόχων του φεμινισμού είναι επιτακτικό ζήτημα. Ο φεμινισμός θα πρέπει να καταστεί ταυτόσημος με την οικουμενικότητα, η Δύση θα πρέπει να αναλάβει εντονότερη δράση για την ανατροπή των αποτρόπαιων φαινομένων της Ανατολής και του Νότου, οι άνδρες χρειάζεται να αποτελέσουν ενεργούς συμμάχους του φεμινισμού, ενός φεμινισμού που θα προασπίζει και τα δικά τους δικαιώματα. Γιατί η μάχη αφορά στην ενωτική ανθρώπινη πρόοδο, όχι στον διχασμό και την ανταγωνιστικότητα. Ας τα αφήσουμε αυτά εκεί που ανήκουν, στο παρελθόν.


Πηγές: Wikipedia, Η Καθημερινή, BBC, Mark Manson, TedX, Evening Standard, inequalitygaps.org

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png