• GUEST WRITER

Ο Απόηχος της Πανδημίας στην Ευρώπη

της Κάσσυ Βέργη


Πηγή εικόνας: fortune.com

Η νόσος Covid-19 ασκεί εξακολουθητικά σημαντική επιρροή στην ανθρωπότητα σε συλλογικό επίπεδο, φέρνοντάς την αντιμέτωπη με αλλεπάλληλα υγειονομικά, οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά στοιχήματα. Είναι ευκόλως κατανοητό, και πλέον αναμενόμενο, πως οι προκλήσεις και τα νέα δεδομένα, έχουν αναδείξει ποικίλα μελανά σημεία της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας. Με μία εσωστρεφή Αμερική και μία αδέξια, στα όρια του κυνισμού, κινεζική δύναμη, η Ευρωπαϊκή Ένωση πασχίζει να ορθοποδήσει και να ανταποκριθεί λυσιτελώς στις απαιτήσεις της εποχής. Ο απομονωτισμός έκαστου ευρωπαϊκού κράτους, που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα, είτε με προβληθείσα αιτία την έκτακτη υγειονομική ανάγκη, είτε με εθνικιστικές παραδοχές (Ουγγαρία, Πολωνία), διαίρεσε εκ νέου την ΕΕ, επιταχύνοντας την ιστορία. Η παρούσα κατάσταση προξενεί πολλαπλά ερωτηματικά για το ευρωπαϊκό μέλλον. Ποιο το ποσοστό επικινδυνότητας του ανανεωθέντος χάσματος Βορρά-Νότου; Η πολιτική της Ευρώπης καθώς και οι σχέσεις της με τις δύο διεθνείς υπερδυνάμεις τίθενται στο μικροσκόπιο, με στόχο την απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα: Τι μέλλει γενέσθαι στην ευρωπαϊκή σκακιέρα;

Το κινεζικό μέτωπο & η ευρωπαϊκή εξάρτηση


Η πλειονότητα των διατυπωμένων απόψεων συγκλίνουν στην διαπίστωση πως η Κίνα δεν διαχειρίστηκε ορθά την διεθνή μάχη έναντι του ιού, αφού όχι μόνο δεν εκμεταλλεύτηκε επαρκώς την αποχή των ΗΠΑ, αλλά προσπάθησε μανιωδώς να κεφαλαιοποιήσει -αδέξια- την πανδημία. Σύμφωνα με το Bloomberg, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας προέβη σε μία αδρή και απροσχημάτιστη προπαγανδιστική εκστρατεία, με σκοπό την ανατροπή των ΗΠΑ, ώστε να λάβει την πρωτιά στην λίστα των παγκόσμιων υπερδυνάμεων. Σημαντικό γεωπολιτικό έπαθλο, που έχρηζε άμεσης επικοινωνιακής -αρχικά- κατάκτησης ήταν, φυσικά, η -μέχρι πρόσφατα λιμενίζουσα στο διατλαντικό στρατόπεδο- Ευρώπη.


Στα μέσα Μαρτίου, οι Κινέζοι επένδυσαν στην "διπλωματία της μάσκας" αποστέλλοντας μεγάλες ποσότητες μασκών προσώπου και άλλου τύπου ιατρικό εξοπλισμό σε ευρωπαϊκά εδάφη. Ορισμένοι σημείωσαν την χαμηλή ποιότητα των προαναφερθέντων υλικών, ωστόσο, σε μεγάλη πλειοψηφία, το πρώτο αυτό εγχείρημα της μάσκας στέφθηκε με επιτυχία. Η υπόθεση δεν έλαβε τέλος εκεί. Σε μεταγενέστερο χρόνο, η κινεζική εκστρατεία παραπληροφόρησης στα ευρωπαϊκά κράτη ήταν μαζική, ώστε αυτά να επωμιστούν το βάρος της κρατικής αναποτελεσματικότητας απέναντι στον κορωνοϊό, και η Κίνα να λάβει τα εύσημα τελεσφόρου διαχείρισης. Στην Γαλλία, η κινεζική πρεσβεία δημοσίευσε στον ιστότοπό της ένα ιδιαιτέρως ερειστικό άρθρο, βάσει του οποίου γαλλικοί οίκοι ευγηρίας αφήνουν εκούσια τους ηλικιωμένους να πεθαίνουν. Στην Ιταλία, σύμφωνα και πάλι με το Bloomberg, κινεζικές "μαριονέτες" διατείνονταν πως αφετηρία του ιού ήταν η Ευρώπη. Στην Γερμανία, Κινέζοι διπλωμάτες παρακινούσαν Γερμανούς αξιωματούχους να επαινέσουν τους κινεζικούς χειρισμούς. Τα παραπάνω παραδείγματα, και όχι μόνο, αιτιολογούν την εκτόξευση της δυσαρέσκειας μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την επιφυλακτικότητα που τρέφει η Ε.Ε. απέναντι στην Κίνα έως και την ώρα που μιλάμε.


Παρά τις αμφισβητήσεις της Ευρώπης, η εξάρτησή της από την κινεζική πλευρά είναι ευρεία. Το 50% των μασκών και των προστατευτικών ενδυμασιών, το 40% των αντιβιοτικών που εισάγουν η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία και το 80% των φαρμακευτικών συστατικών που εισάγει η Ε.Ε. προέρχονται από την Κίνα. Επιπρόσθετα, η τελευταία παράγει το 90% της πενικιλίνης που καταναλώνεται παγκοσμίως, ενώ σήμερα, ούτε ένα γραμμάριο παρακεταμόλης δεν παράγεται εντός της Ευρώπης, υπογραμμίζει ο Ζοζέπ Μπορέλ. Προκειμένου να ανατρέψει την πλατιά αυτή εξάρτηση, η Ε.Ε. χρειάζεται να καταστεί ανθεκτικότερη και να δράσει στρατηγικά, ούτως ώστε να εξασφαλίσει την μεγαλύτερη δυνατή αυτάρκεια προϊόντων. Ο Γάλλος οικονομολόγος Ζαν Πισανί-Φερί υποστηρίζει την επιχειρησιακή ανέλιξη και την περαιτέρω ενεργητικότητα σε ζωτικούς τεχνολογικούς τομείς. Το αίτημα της παραγωγικής ανεξαρτησίας της Γηραιάς Ηπείρου ήταν επιτακτικό αίτημα και προ κορωνοϊού, πόσο μάλλον τώρα, κατόπιν της υγειονομικής κρίσης.



Οι Ευρωατλαντικές σχέσεις υπό αμφισβήτηση


Ο ευρωσκεπτικισμός του Donald Trump ήταν και είναι εμφανής σε μεγάλο χρονικό διάστημα, και αντικατοπτρίζεται τόσο στα διαβόητα αγαπημένα του tweets, όσο και στην έμπρακτη πολιτική του Λευκού Οίκου. Ο πολιτικός επιστήμονας Ντομινίκ Μοϊζί υπενθυμίζει την ταξιδιωτική απαγόρευση που επεβλήθη από την Ουάσινγκτον "χωρίς καμία προσυνεννόηση με τους Ευρωπαίους- μία απολύτως ωμή, μονομερής ενέργεια". Στην Καθημερινή τονίζεται πως η εν λόγω εσωστρεφής αμερικανική τάση έναντι της Ευρώπης θα εξακολουθήσει να υφίσταται είτε με την επανεκλογή Trump, είτε με την επικράτηση Joe Biden. Η μόνη διαφορά θα είναι πως στην περίπτωση Biden, οι ευρωατλαντικές και εν γένει οι διεθνείς σχέσεις θα αντιμετωπιστούν με περισσότερη τυπικότητα και επαγγελματισμό από την πλευρά των ΗΠΑ.


Μολαταύτα, οι σχέσεις μεταξύ των δύο ηπείρων θα μπορούσαν να διαμορφωθούν σε μία νέα βάση: αυτή της Κίνας. Η ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ έναντι της Κίνας, ενδέχεται δυνητικά να συστρατευθεί με την ευρωπαϊκή δυσπιστία και επιφυλακτικότητα, με απόρροια την δημιουργία ενός κοινού αντικινεζικού μετώπου. Τόσο η Ουάσινγκτον, όσο και οι Βρυξέλλες έχουν θεσμοθετήσει μηχανισμούς ελέγχου των κινεζικών επενδύσεων. Μένει, λοιπόν, να δούμε αν το μέλλον προβλέπει στενή συνεργασία ή περαιτέρω απόκλιση Ευρώπης-ΗΠΑ.



Η Ευρώπη του Βορρά και του Νότου - Οι συνέπειες της διαίρεσης


Η πανδημία αποτελούσε μία συμμετρικά επικίνδυνη απειλή, αδιακρίτως εθνοτήτων, κρατών και κοινωνικών ομάδων. Αναφορικά όμως με την εξάπλωσή της στην Ευρώπη, εγείρονται διαστάσεις ως προς τον βαθμό της ζημίας κάθε χώρας και τις αποκλίνουσες δημοσιονομικές δυνατότητες ανάκαμψης ανά κράτος. Πιο συγκεκριμένα, ο ήδη υπερχρεωμένος Νότος, ζητά αλληλεγγύη και έμπρακτα μέτρα στήριξης από την Ένωση (χαρακτηριστικό παράδειγμα το ευρωομόλογο, πρόταση με την οποία συστρατεύθηκε και η ελληνική κυβέρνηση). Πλείστες, όμως, διαφωνίες εμφανίζονται στους κόλπους της Ε.Ε. για την μορφή και το μέγεθος των δημοσιονομικών αυτών διευθετήσεων, με στόχο την διευκόλυνση των κρατών και την αναστολή της βαθιάς ύφεσης που προβλέπεται.


Ο Βορράς, και ειδικότερα η Δανία, η Σουηδία, η Αυστρία και η Ολλανδία, οι λεγόμενοι "φειδωλοί 4", έχουν αποδειχθεί οι σκληρότεροι και πιο αμείλικτοι παίκτες των διαπραγματεύσεων, αντικαθιστώντας την αυστηρή πολιτική που ακολουθούσε το Ηνωμένο Βασίλειο πριν το Brexit. Οι Βόρειοι φαίνεται πως υιοθετούν την ρήση "ο σώσων εαυτώ σωθήτω", αφού τείνουν να βασίζονται στις εμφανώς υπέρτερες, συγκριτικά με το Νότο, οικονομικές τους δυνάμεις. Κατά το Βορρά, ο Νότος επιδεικνύει "δημοσιονομική αμεριμνησία". Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εν λόγω στρατηγικής συνιστά η επιμονή των Ολλανδών να επιβάλουν μνημονιακού τύπου όρους στην δανειοδότηση μέσω ESM.


Η Γερμανία, από την άλλη, ενώ θα περίμενε κανείς να εξακολουθήσει να είναι ενεργή υποστηρίκτρια της δημοσιονομικής λιτότητας, διαφαίνεται ως ο διαμεσολαβητής μεταξύ της ευρωπαϊκής διαίρεσης. Το όραμα, παρ' όλα αυτά μίας "Γερμανικής Ευρωπαϊκής Ένωσης" δεν έχει εγκαταλειφθεί. Αξιοσημείωτη είναι η πολύκροτη, από τους Γερμανούς, απόφαση ενός Συνταγματικού Δικαστηρίου να κηρύξει παράνομο το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης της ΕΚΤ, καταδεικνύοντας εναργώς τις επικρατούσες γερμανικές διαθέσεις.



Συμφωνία Μέρκελ-Μακρόν: Το ζήτημα τίθεται σε νέα βάση


Πηγή εικόνας: euobserver.com

Ο Γάλλος Πρόεδρος Ε.Μακρόν και η Γερμανίδα καγκελάριος Α. Μέρκελ, σε τηλεδιάσκεψη της 18ης Μαΐου, κατέληξαν στην δημιουργία ενός Ταμείου Ανάκαμψης, το οποίο θα προικοδοτηθεί με 500 δισ. ευρώ. Το ποσό θα αντληθεί από τις διεθνείς αγορές και ως εγγύηση θα προσφερθεί ο επταετής προϋπολογισμός της Ε.Ε. Βλέπουμε πως η Ένωση προχωρά στην αμοιβαιοποίηση του ευρωπαϊκού χρέους, απορρίπτοντας την διχαστική λύση του ευρωομολόγου, που θα όξυνε περαιτέρω τις διαφορές. Οι πόροι του ταμείου θα αποδοθούν κατά πλειοψηφία στις έντονα πληττόμενες από τη Covid-19 χώρες, που αντιμετωπίζουν κινδύνους οικονομικής κατάρρευσης. Προσεχώς αναμένονται λειτουργικές λεπτομέρειες και προτάσεις από την Ευρωπαϊκή επιτροπή, ενώ σε εκκρεμότητα βρίσκεται και η επικύρωση της συμφωνίας από τους 27. Οι γερμανικές αντιδράσεις στο γαλλογερμανικό εγχείρημα δεν έλειψαν, με την συντηρητική Frankfurter Allgemeine Zeitung στο πολύ επικριτικό κύριο άρθρο της στο οποίο τονίζεται ότι η πρώτη σε μέγεθος οικονομία της Ευρώπης θα συνεισφέρει την μερίδα του λέοντος, 135 δισεκατομμύρια ευρώ στο πακέτο των 500 δισεκατομμυρίων, αν τελικά το γαλλο-γερμανικό σχέδιο υιοθετηθεί από τους 27, "πετώντας στα σκουπίδια τις αξίες και τις αρχές της Ε.Ε".


Φαίνεται πως οι δύο αρχηγοί αντελήφθησαν την κρισιμότητα των στιγμών και τους κινδύνους που ελλοχεύει η πανδημία στην διατήρηση της ευρωπαϊκής συνεκτικότητας. Η Γερμανίδα καγκελάριος γνωστοποίησε πως η απόφασή της είναι "τολμηρή". Παράλληλα, ο Εμμανουέλ Μακρόν, ο οποίος ήταν αντιμέτωπος με έναν πολιτικό χειμώνα διαρκείας στη χώρα του, λόγω της φανερής πτώσης της δημοτικότητάς του από τους υγειονομικούς χειρισμούς, προσπαθεί να επανακτήσει το χαμένο πολιτικό έδαφος.



Ποιες οι πιθανότητες Italexit;


Η Ιταλία, τρίτη σημαντικότερη ευρωπαϊκή οικονομία έχει αναπτύξει το δεύτερο μεγαλύτερο -την πρώτη θέση καταλαμβάνει η Ελλάδα- δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ εντός της Ένωσης, παρουσιάζοντας αμελητέα οικονομική ανάπτυξη τα τελευταία είκοσι χρόνια. Ήταν η χώρα που επλήγη τα μέγιστα εντός ευρωπαϊκού εδάφους από την Covid-19, με οικονομικό αντίκτυπο την συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 9,5% προβλεπόμενο χρέος το 158,9% του ΑΕΠ. Και τούτο οφείλεται -εν μέρει- και στο γεγονός ότι συνάντησε πρωτοφανή αδράνεια από την Ε.Ε., με εξέχουσα περίπτωση την άρνηση των κρατών μελών να εξαχθεί ιατρικός εξοπλισμός. Κατεξοχήν φιλοευρωπαϊκή χώρα, η Ιταλία αντιμετώπισε πολύπλευρη εγκατάλειψη από τους συμμάχους της, προξενώντας αμφιβολίες και εμφάνιση λαϊκιστικών αφηγημάτων ανάμεσα στους Ιταλούς πολίτες. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζήτησε δημόσια συγγνώμη για την αρχική ευρωπαϊκή παθητικότητα. Η λαϊκή δυσαρέσκεια, μολαταύτα, των Ιταλών ενδέχεται να αποτελέσει το εναρκτήριο λάκτισμα για τον σκεπτικισμό απέναντι στις πολιτικές της Ε.Ε. εν συνόλω. Η χειρότερη πιθανή απόληξη της τρέχουσας κατάστασης είναι το προβάδισμα του Ματέο Σαλβίνι, Ιταλού ακροδεξιού, πολέμιου του ευρωπαϊκού οράματος.

Πηγή γραφήματος: wikimediacommons.org

Το τελευταίο αυτό σενάριο, όπως επίσης και η περίπτωση του Italexit, φαίνεται πως έχουν λιγοστές πιθανότητες, αφού η νέα γαλλογερμανική πρωτοβουλία, εφόσον εγκριθεί, προβλέπεται πως θα κατευνάσει τα πνεύματα, σε έναν άξονα ενοποίησης Βορρά-Νότου. Εκτός του ταμείου ανάκαμψης, έχει υποστηριχθεί, όπως αναφέρεται και στην Καθημερινή, πως η υπογεννητικότητα της Ιταλίας θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πορεία των πολιτικών πραγμάτων. Η Ιταλία είναι περισσότερο μία χώρα ωρίμων, αφού, όπως διαφαίνεται και στο παραπάνω γράφημα, οι επικρατέστερες ηλικίες κυμαίνονται στα 40-60 έτη. Άτομα των εν λόγω ηλικιών στρέφονται περισσότερο στην ασφάλεια και την σταθερότητα, παρά στην αλλαγή και την ανατροπή των κατεστημένων. Βάσει αυτής της άποψης, η Ιταλία δεν θα αντιδράσει απροσδόκητα.



Συμπερασματικά, οι προκλήσεις απέναντι στις οποίες η Ευρώπη καλείται να υψώσει ο ανάστημά της, είναι ποικίλες και απαιτητικές.

Η συμφωνία Μακρόν-Μέρκελ αποτελεί μία καινοτόμα και αναπάντεχη ένδειξη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, που υπό προϋποθέσεις θα μπορούσε να καταστεί τελεσφόρος και να δώσει ένα ηχηρό μήνυμα συσπείρωσης διεθνώς.

Οι διαιρέσεις και τα πάθη χρειάζεται να μείνουν πίσω, με κοινό, διευρωπαϊκό σκοπό την εκ νέου ανάδυση του ευρωπαϊκού ιδεώδους.


Αναφορές:


Andreas Kluth (07/05/2020), How China Is Losing Europe, Bloomberg https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-05-07/from-france-to-sweden-china-is-losingeurope


Isabel Silva (02/04/2020), 'Mask diplomacy':EU-China ties tested during coronavirus pandemic, Euronews https://www.euronews.com/2020/04/02/mask-diplomacy-eu-china-ties-tested-during-coronaviruspandemic


Josep Borrell (06/05/2020), “Strength has to start at home”: Interview with Borrell on the EU's response to the coronavirus, European Council on Foreign Relations https://www.ecfr.eu/article/commentary_strength_has_to_start_at_home_interview_with_borrell_on_ the_eus


Γιάννης Παλαιολόγος (18/05/2020), Η Ευρώπη της επόμενης ημέρας, Η Καθημερινή https://www.kathimerini.gr/1078545/gallery/epikairothta/kosmos/h-eyrwph-ths-epomenhs-hmeras


ΤοΒΗΜΑ Team (10/05/2020), Έτσι «έχασε» η Κίνα την Ευρώπη, Το Βήμα https://www.tovima.gr/2020/05/10/world/pos-i-kina-katafere-na-xasei-tin-eyropi/? fbclid=IwAR1b_3FNXPOMN5BR4-EJkC4lfYTe_liNJvRE0RYkxGglLxjE1_nHRNL7GhQ


Αλέξανδρος Καψύλης (13/05/2020), Γερμανία και Ευρώπη σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης, Το Βήμα https://www.tovima.gr/2020/05/13/finance/germania-kai-eyropi-se-troxia-metopikis-sygkrousis/? fbclid=IwAR2Buldmy4QITauhxb7NlxnvnX2lCRCt32pL7djr4FZe_dgHlzEqzq0Ybxw


Γαλλογερμανικό σχέδιο: Η Μέρκελ βρίσκεται αντιμέτωπη με το πρώτο κύμα επικρίσεων στην Γερμανία (δελτίο τύπου, 19/05/2020), Capital.gr https://www.capital.gr/diethni/3454636/gallogermaniko-sxedio-i-merkel-brisketai-antimetopi-me-toproto-kuma-epikriseon-stin-germania


Αντώνης Καρακούσης (19/05/2020), Η συμφωνία Μέρκελ – Μακρόν και εμείς, Το Βήμα https://www.tovima.gr/2020/05/19/opinions/i-symfonia-merkel-makron-kai-emeis/? fbclid=IwAR1ZkcgUQkZ970pvWzsDWlNmqr6EOCCa3eT1OnISLPFkSn83d0BntvSsu3Q


Joanna Gill (16/04/2020), EU Commission President offers 'heartfelt apology' to Italy, as MEPs debate coronavirus response, Euronews https://www.euronews.com/2020/04/16/eu-commission-president-offers-heartfelt-apology-to-italy


Daniel Boffey (23/04/2020), Coronavirus delivers a 'moment of truth' on the meaning of the EU, The Guardian https://www.theguardian.com/world/2020/apr/23/coronavirus-delivers-a-moment-of-truth-on-themeaning-of-the-eu

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png