• GUEST WRITER

Μετατροπή Αγίας Σοφίας σε Τζαμί

της Φωτεινής Δαλιάνη


Η συγγραφή του άρθρου αυτού, θα ξεκινήσει κάπως «ανορθόδοξα». Πριν τον οποιοδήποτε προσωπικό σχολιασμό και -κατά κάποιους- χρωματισμό των περιστατικών, θα παρατεθούν τα γεγονότα. Σας καλώ, πριν προβείτε στην ανάγνωση των προσωπικών μου σκέψεων επί του θέματος, να προβληματιστείτε και να αναζητήσετε βαθύτερα τις πτυχές αυτού του τόσο σημαντικού θέματος, της μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε Τζαμί. Σας προτρέπω κατά την πορεία της αναζήτησής σας να απομακρυνθείτε από οποιοδήποτε συναίσθημα, θετικό ή αρνητικό, και είναι σίγουρο ότι θα οδηγηθείτε σε ένα αποτέλεσμα που θα είναι και πιο κοντά στην αλήθεια. Είθε η αλήθεια να μας απελευθερώσει.




Στις 10 Ιουλίου 2020, ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανέφερε χαρακτηριστικά και μεταξύ άλλων στο διάγγελμά του: « Σκοπεύουμε να ανοίξουμε την Αγία Σοφία για προσευχή την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2020, μαζί με την προσευχή της Παρασκευής». Ταυτόχρονα, κάλεσε «… όλους να σεβαστούν την απόφαση της Αγίας Σοφίας που λαμβάνεται από τα δικαστικά και εκτελεστικά όργανα της χώρας μας (σ.σ Τουρκία)», τονίζοντας ότι «κατανοούμε όλες τις απόψεις που κατατίθενται στη διεθνή αρένα. Ωστόσο, το ζήτημα αφορά την κυριαρχία της Τουρκίας. Σε αυτό το πλαίσιο, θεωρούμε σαν παραβίαση της ανεξαρτησίας μας οποιαδήποτε στάση ξεπερνά την έκφραση γνώμης». Σε άλλο σημείο της ομιλίας του, υπογράμμισε: «Το δικαίωμα του τουρκικού έθνους στην Αγία Σοφία δεν είναι μικρότερο από αυτό των πρώτων κατασκευαστών αυτού του έργου πριν από περίπου 1.500 χρόνια. Αντιθέτως, το δικαίωμα του έθνους μας στην Αγία Σοφία, που θεωρείται ως ένα από τα πιο σημαντικά έργα της ανθρώπινης κληρονομιάς, είναι μεγαλύτερο λόγω των συνεισφορών μας και της ισχυρής ιδιοκτησίας του». Λίγα λεπτά μετά την δημοσίευση της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας [1] της Τουρκίας, ο Τούρκος πρόεδρος υπέγραψε το σχετικό διάταγμα της μετατροπής, ενώ δημοσίευσε και στον προσωπικό του λογαριασμό στο Twitter «Με τις θερμότερες ευχές μου» [2] (Hayırlı olsun). Οι εικόνες που έφτασαν στον τύπο δείχνουν ότι κατά την ώρα της ομιλίας του ηγέτη της Τουρκίας, πλήθος μουσουλμάνων προσεύχεται γονατιστό


Photo by Kairat Murataliev on Unsplash

Από το σημείο αυτό και εξής ξεκινάει η διατύπωση της προσωπικής οπτικής επί του θέματος.

Ας ξεκινήσουμε να αναλύουμε τα επιχειρήματα που έθεσε επί τάπητος ο Τούρκος πρόεδρος. Όπως είδαμε κάλεσε «όλους» να σεβαστούν τις αποφάσεις που εξέδωσαν τα όργανα δικαιοσύνης του κράτους του, θεωρώντας μάλιστα ότι με τον τρόπο αυτό άσκησε το δικαίωμα κυριαρχίας, που του παραχωρεί το διεθνές δίκαιο. Πράγματι, η έννοια της εδαφικής κυριαρχίας, αποτελεί βασική ορολογία του διεθνούς δικαίου. Μια πτυχή του δικαιώματος αυτού αποτελεί το γεγονός ότι σε περίπτωση διακρατικών συγκρούσεων, το ένα κράτος δεν μπορεί να καταφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, αν δεν έχει την συναίνεση του άλλου κράτους (consensus), διαφορετικά θα θεωρηθεί ότι θίγει την απόλυτη κυριαρχία του άλλου κράτους. Ωστόσο, η Τουρκία έχει κυρώσει τη Σύμβαση για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.


Σύμφωνα με δήλωση του Υφυπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Γιαβούζ Σελίμ Κιράν στην Daily Sabah, «Η Τουρκία συμμετέχει στη σύμβαση για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς από το 1983.». Αυτό σημαίνει, ότι με την κύρωση της Σύμβασης, που επιτεύχθηκε υπό την εποπτεία της UNESCO, συμφώνησε να τηρεί όλες τις πτυχές της και σαφώς όλα τα άρθρα της. Συμφώνησε, δηλαδή, να τηρεί και το άρθρο 4 της Συνθήκης, το οποίο χαρακτηριστικά επισημαίνει τα εξής [3]: «Κάθε κράτος-μέλος της Σύμβασης, αναγνωρίζει ότι το καθήκον διασφάλισης της ταυτότητας, της προστασίας, της διατήρησης, της παρουσίασης και της μετάδοσης στις επόμενες γενεές της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομίας, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 της Σύμβασης, ανήκει αποκλειστικά στο κράτος. Το κράτος οφείλει οπωσδήποτε να εκπληρώσει αυτό τον σκοπό, στο μεγαλύτερο μέρος με τους δικούς του πόρους και όπου κρίνεται πρέπον με διεθνή αρωγή και συνεργασία, οικονομική, καλλιτεχνική, επιστημονική και τεχνική…». Με την μετατροπή του πολιτιστικού αυτού μνημείου σε τζαμί, απόλλυται το στοιχείο της διατήρησης της ταυτότητας του έργου. Ταυτόχρονα και όπως αναφέρεται στο προοίμιο της Σύμβασης, η φθορά ή η εξαφάνιση οποιουδήποτε στοιχείου ενός μνημείου μιας χώρας, αποτελεί πλήγμα για την κληρονομιά του συνόλου της ανθρωπότητας. Σύμφωνα με τις οδηγίες [4] που έχουν δοθεί και πρέπει να τηρούνται από τα συμβαλλόμενα μέρη, όταν ένα κράτος, επιθυμεί να μεταβάλλει την ονομασία ενός παγκόσμιου μνημείου, που βρίσκεται στο έδαφός του, οφείλει να υποβάλλει σχετικό αίτημα στη διακυβερνητική Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς [5], ενώ η αλλαγή της χρήσης ενός μνημείου, συνεπάγεται και την τροποποίηση των κριτηρίων, βάσει των οποίων έχει αναδειχθεί σε παγκόσμιο μνημείο. Λογικό επακόλουθο καθίσταται, ο αποκλεισμός της Αγίας Σοφίας από μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς, συνεπώς τερματισμός της εξωτερικής και διεθνούς αρωγής για τη διατήρηση του χαρακτήρα της. Πλέον θα επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια της Τουρκίας, οποιαδήποτε ενέργεια που θα γίνεται σε αυτή.

Το υπουργείο Πολιτισμού και η Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκίας συνυπέγραψαν Πρωτόκολλο με το οποίο επιβεβαιώνουν ότι η Αγία Σοφία θα παραμείνει μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς, παρά τη μετατροπή της από μουσείο σε τζαμί, «Δεν χρειάζεται να ανησυχείτε, η Αγία Σοφία θα φυλάσσεται όπως πάντα. Υπογράφουμε ένα πρωτόκολλο, το οποίο αναφέρει ότι θα διατηρηθεί ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Οι εργασίες αποκατάστασης στα κτήρια θα επιταχυνθούν. Οι τουρίστες θα μπορούν να μπουν δωρεάν στην Αγία Σοφία», δήλωσε ο αρμόδιος υπουργός Μεχμέτ Ερσόι σε δημοσιογράφους στην τελετή υπογραφής του πρωτοκόλλου, ξεχνώντας προφανώς ότι η UNESCO, έχει τον τελευταίο λόγο για το αν κάποιο μνημείο αποτελεί ή όχι μέρος της παγκόσμιας κληρονομιάς. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα, εφόσον υφίσταται η επιθυμία διατήρησής του ως μνημείο, γιατί να μετατραπεί του σε τζαμί; Για να εξετάσουμε ένα θέμα θα πρέπει να το διαπεράσουμε από την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας (προσφορότητα, αναγκαιότητα, instrictosensu αναλογικότητα). Εφόσον εξυπηρετούνται οι θρησκευτικές ανάγκες των ατόμων στη Τουρκία, όπως εξυπηρετούνταν από το 1935, και εφόσον τα οικονομικά της χώρας επιτρέπουν το κτίσιμο κι άλλων χώρων λατρείας, και εφόσον δεν εμποδίζονται να χτίσουν χώρους λατρείας οπουδήποτε στην Κωνσταντινούπολη, ακόμη και «δίπλα στην Αγία Σοφία», γιατί άραγε να επιλέξουν σε μια εποχή αρκετά δύσκολή και σε έναν κόσμο που προσπαθεί αναρρώσει μετά από το ξέσπασμα μιας πανδημίας, να προσελκύσουν την παγκόσμια δυσανασχέτηση; Αυτή η απονενοημένη και ασύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας ενέργεια αποτελεί με βάση τα λεγόμενα της καθηγήτρια του King’s College, Judith Herrin [6], «…μια απόφαση ενός πολιορκημένου «αυτοκράτορα» - του πιο επικίνδυνου - υποκινούμενου από την επιθυμία να τιμωρήσει τους κατοίκους της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι ψήφισαν αποφασιστικά εναντίον του, και από την επιθυμία του να εδραιώσει τη θέση του προκαλώντας εχθρότητα μεταξύ των φανατικών οπαδών του και εκείνων που συνδέονται με τις κοσμικές παραδόσεις

Το 1935, ο Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτής της σύγχρονης Τουρκίας, κατέστησε την Αγία Σοφία μουσείο, το οποίο και αποτελεί -αν όχι την πιο προσοδοφόρα- μία από τις βασικότερες πηγές εσόδων του κράτους, αφού προσελκύει χιλιάδες επισκεπτών, όχι μόνο χριστιανών αλλά και ατόμων ετέρων θρησκειών, που θέλουν να θαυμάσουν το αρχιτεκτονικό κάλλος που αποπνέει, αλλά και να γνωρίσουν και να εμποτιστούν από την ιστορική βαρύτητα που κρύβει στο εσωτερικό της. Με την αποκήρυξη του διατάγματος του 1935 στην ουσία η Τουρκία μετακινείται περίπου 85 χρόνια στο παρελθόν -και αν λάβουμε υπόψιν μας ότι ενεργό τζαμί η Αγία Σοφία έγινε με την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τον Μεχμέτ τον 2ο, τον Μάιο του 1453- η χώρα μετακινείται χρονικά και κατ’ επέκταση ιδεολογικά μισή χιλιετία πίσω. Ας δούμε όμως σύντομα τι λέει ο Τρίτος νόμος του Νεύτωνα. Κάθε δράση έχει και αντίδραση. Σε αυτή ακριβώς την «αντίδραση» βασίζεται και ο Τούρκος πρόεδρος, και επειδή η λέξη αντίδραση μας προδιαθέτει συνήθως για κάτι αρνητικό, θα την επαναδιατυπώσω σε « αντί-δώρο». Βασικός σκοπός είναι να συγκεντρώσει ψηφοφόρους. Ως δώρο δίνει την Αγία Σοφία και αναμένει με τη σειρά του ο λαός να του αποδώσει τη θέσει που τόσο πολύ επιθυμεί. Θέλει να κάνει τον λαό να ξεχάσει την απόπειρα πραξικοπήματος που έγινε κατά του αυταρχικού καθεστώτος του και τους 300 νεκρούς που άφησε πίσω, θέλει να κάνει το λαό να ξεχάσει τις εβδομάδες που ακολούθησαν και τα σκηνικά ολοκληρωτισμού με τις απολύσεις 160.000 κρατικών λειτουργών και υπάλληλων ,στρατιωτικών, αστυνομικών, αλλά και εκπαιδευτικών, καθηγητών πανεπιστημίων, δικαστών, εισαγγελέων και πολιτικών της αντιπολίτευσης. Τις συλλήψεις 50.000 ανθρώπων, το κλείσιμο 180 μέσων ενημέρωσης και τη φυλάκιση περίπου 150 δημοσιογράφων. Αποβλέπει στη δημιουργία πόλωσης και συσπείρωσης. Ενισχύει το θρησκευτικό συναίσθημα με φονταμενταλιστικές πρακτικές [7], και παράλληλα τον εθνικισμό, αγνοώντας τη διεθνή γνώμη και κατακραυγή. Βρίσκεται σε μια «μοναχική κούρσα» εξοπλισμών, φτάνοντας την Τουρκική Λίρα στο «μετέωρο βήμα του πελαργού». Εκμεταλλεύεται το μεταναστευτικό και το γεγονός ότι μαζί με την Ελλάδα, αποτελεί ανάχωμα της Ευρώπης, παίζει με τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων για να ασκήσει πιέσεις στην Ευρώπη και να εκμαιεύσει χρήματα και πάνω σε όλα αυτά, θέλει να εκπληρώσει και το πολυπόθητο όνειρό του, να γίνει «χαλίφης στη θέση του χαλίφη» ή τουλάχιστον να μπει σε ένα κάδρο δίπλα από το κάδρο του Κεμάλ Ατατούρκ, να γίνει κι αυτός εθνοπατέρας.

Η Αγία Σοφία, αποτελεί ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς, τεράστιας πολιτιστικής σημασίας και ακτινοβολίας. Είναι σημαντική όχι μόνο από θρησκευτικής πλευράς [8], αλλά και ιστορικής και αρχιτεκτονικής και καλλιτεχνικής και επιστημονικής. «Ο Ερντογάν επιτίθεται στις κοσμικές παραδόσεις που κάνουν την πόλη και την ίδια την Τουρκία ένα σταυροδρόμι για τον κόσμο. Είναι μια πράξη πολιτιστικής ισοπέδωσης [9]».


Η Αγία Σοφία ως παγκόσμιο πολιτιστικό επίτευγμα, ανήκει στον κόσμο.

[1] https://www.youtube.com/watch?v=KQJ2Jx2ApOE [2] https://twitter.com/RTErdogan?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1281589428469760000%7Ctwgr%5E&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.in.gr%2F2020%2F07%2F10%2Fpolitics%2Fdiplomatia%2Fagia-sofia-diaggelma-erntogan-gia-ti-metatropi-tis-se-tzami%2F (Δημοσίευση 10ης Ιουλίου)

[3] Το πρωτότυπο κείμενο είναι στα Αγγλικά, ενώ μεταφράσεις στα Αραβικά, Ισπανικά, Ρωσσικά και Γαλλικά, θεωρούνται εξίσου επίσημες( Αρ.30). Δεν υφίσταται επίσημη ελληνική μετάφραση. [4] http://www.nchr.gr/images/pdf/apofaseis/politistika_dikaiomata/Dilosi_EEDA_Agia%20Sofia.pdf [5] Όργανο που επιβλέπει την εφαρμογή της Σύμβασης.


[6] https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/07/15/converting-hagia-sophia-into-mosque-is-an-act-cultural-cleansing/

[7] Ας μην ξεχνάμε και όπως είδαμε και παραπάνω, την ώρα που μιλούσε για την Αγία Σοφία, πλήθος ανθρώπων προσεύχονταν, σαν ο ηγέτης του έθνους, να είναι ο Θεός τους.

[8] Περί το 31,5% του παγκόσμιου πληθυσμού( καταμέτρηση του 2012) είναι χριστιανοί. [9] https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/07/15/converting-hagia-sophia-into-mosque-is-an-act-cultural-cleansing/

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png