• ΣΙΛΙΑ ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΟΥ

Μάνος Χατζιδάκις: Ο ελεύθερος και ποιητικός λαχειοπώλης του ουρανού


Στο στούντιο, ηχογραφώντας τον Μεγάλο Ερωτικό, 1972 Πηγή εικόνας: culturenow.gr

Είναι πολλοί οι τρόποι με τους οποίους μπορεί κανείς να προσεγγίσει μια προσωπικότητα. Κάποιες φορές θεωρητικά, αναλύοντας, εξηγώντας και αναπαράγοντας απόψεις. Άλλες φορές με τη διήγηση ιστοριών και καθημερινών περιστατικών ανεκδοτολογικού ίσως χαρακτήρα. Κάθε τι από αυτά συνθέτει ένα σκηνικό που μας βοηθά να αντιληφθούμε και να εμβαθύνουμε σε ανθρώπους που με τη ζωή και το έργο τους καταφέρνουν να μας συγκινούν.


Γεννήθηκε στην Ξάνθη το 1925 από γονείς αστούς. Ο Μάνος Χατζιδάκις έγραφε στο ημερολόγιό του: Στις 10 το βράδυ γεννήθηκα. Απόψε δεν είχα καιρό ν’ ακούσω μουσική. Έπρεπε να γνωρίσω τη μητέρα μου και τον πατέρα μου.


«Ο θάνατος μιας προσωπικότητας είναι όπως και να το κάνουμε ανακουφιστικός. Όλοι σκέφτονται: επιτέλους, δεν θα προχωρήσει άλλο, θα μπορέσουμε να αποσιωπήσουμε ό,τι μας ενοχλεί, θα παρερμηνεύσουμε ό,τι μας ξέφυγε, θα εκμεταλλευτούμε τις ασάφειες και φυσικά θα του κατασκευάσουμε μνημείο στα μέτρα μας, ακίνδυνο. Θα τον κάνουμε σύμβολο, απαραιτήτως εθνικό, τα λόγια του θα τα φορέσουν εμβλήματα οι εχθροί, που λέει κι ο ποιητής. Μόνο που κληρονόμοι και εχθροί είμαστε εμείς οι ίδιοι. Πολιτισμένοι και βάρβαροι υπήρξαμε εξ αρχής. Κι έτσι θα πορευτούμε, ολίγον πολιτισμένοι και κάπως περισσότερο βάρβαροι, όσο προχωράει ο καιρός. Ή μήπως θα βρούμε τρόπο να το αναστρέψουμε; Ολίγον βάρβαροι και κάπως περισσότερο πολιτισμένοι» σημείωνε ο Χατζιδάκις. Πράγματι τα κείμενα, τα σχόλια και ο δημόσιος λόγος του συχνά αναπαράγονται με τη μορφή τσιτάτων ή προφητικών αφηγημάτων και μεθερμηνεύονται στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε το ευμετάβλητο παρόν.


Έχοντας το στοιχείο του αναθεωρητή, ανέτρεπε, αναθεωρούσε ιδέες και καταστάσεις σε μια εποχή που υπήρχε μια γενικευμένη διάθεση παγίωσης ορισμένων ιδεολογιών και καταστάσεων. Μιλούσε για την εξουσία και την κομματικοποίηση την περίοδο της μεταπολίτευσης και απέναντι στην υπακοή στις κομματικές παρατάξεις αντέταξε την πολιτικοποίηση. Τους δύο εχθρούς της πολιτικής και του πολιτισμού, το λαϊκισμό και τον ελιτισμό, τους πολέμησε με τη στάση του και τις επιλογές του. Πνεύμα ελεύθερο και ανεξάρτητο.


Ως μουσική ιδιοφυΐα με υψηλή αισθητική, διατήρησε αλώβητο το ταλέντο και τις ευαισθησίες του, μέσα στον ορυμαγδό του μεταπολεμικού νεοελληνικού καιρού. Συνέλαβε τον ήχο που υφέρπει, τον ήχο της ανθρώπινης ύπαρξης που περιλαμβάνει τόσα διαφορετικά στοιχεία ακριβώς επειδή κουβαλά κομμάτια από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Η δουλειά του ήταν ακριβή ποιοτικά και ακριβής. Όσοι τον συναναστράφηκαν ή συνεργάστηκαν μαζί του σημειώνουν, ότι επρόκειτο για έναν άνθρωπο βαθιά ευγενή και γενναιόδωρο. Στο δημόσιο λόγο του μιλούσε για θέματα όπως η παραδημοσιογραφία, ο φασισμός, η παιδεία, οι εξουσίες και η λειτουργία τους, και με τρόπο ανατρεπτικό, εξέφραζε απόψεις που ήταν απόρροια βαθύτατης γνώσης και όχι τυχαίων σκέψεων.


Πέρα από τις αναλύσεις τις σχετικές με το έργο του Χατζιδάκι, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες και ενδεικτικές της προσωπικότητάς του είναι ορισμένες ιστορίες και γεγονότα.


Τον Ιανουάριο του 1949, σε διάλεξή του στο Θέατρο Τέχνης μιλά για το ρεμπέτικο, για το οποίο λέει, ότι αποτελεί «τέχνη γνησίως και βαθιά ελληνική». Σε μια εποχή μάλιστα που ήταν ακόμα ένα είδος παράνομο, ο Χατζιδάκις το ανακαλύπτει, ενθουσιάζεται και παρουσιάζει στο κοινό τον Μάρκο Βαμβακάρη και τη Σωτηρία Μπέλλου.


Με την ίδια ευκολία που συναναστρεφόταν με έναν ρεμπέτη, έκανε παρέα, την περίοδο που έμεινε στην Αμερική στη δεκαετία του ΄60, και με ροκ συγκροτήματα όπως οι Procol Harum ή οι Jefferson Airplane, με τους οποίους έμεινε 6 μήνες στο Λος Άντζελες.


Επιστρέφοντας στην Ελλάδα με την μεταπολίτευση, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανέθεσε όλη τη ραδιοφωνία της ΕΡΤ στον Μάνο Χατζιδάκι και την γενική διεύθυνση της ΕΡΤ στον Δημήτρη Χόρν. Ο Χόρν ο οποίος δεν είχε συνηθίσει στη λογική ενός δημοσίου υπαλλήλου, άντεξε μόλις δύο μήνες σε αυτή τη θέση, και υπενθύμιζε το όνομά του σε όσους τον χαιρετούσαν λέγοντας «καλημέρα σας κύριε γενικέ». Ο Χατζιδάκις επίσης δεν άντεξε τα πολλά γραφειοκρατικά, και έτσι ανέλαβε τη διεύθυνση του Τρίτου Προγράμματος, διαλέγοντας νέους ανθρώπους ως συνεργάτες του. Τα κείμενα αυτών των εκπομπών και το αρχειακό υλικό αποτελούν σημείο αναφοράς ακόμα και σήμερα γιατί περιείχαν ποίηση, πληροφορία, μουσική, και όλα με έναν τρόπο διαφορετικό και ζωντανό.



Πηγή εικόνας: mikropragmata.lifo.gr

Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό περιστατικό, ενδεικτικό της ανατρεπτικής διάθεσης του Χατζιδάκι: όταν το 1978 ο Διονύσης Σαββόπουλος κυκλοφόρησε το τραγούδι «Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο», το οποίο απαγορεύθηκε από έναν υπουργό της κυβέρνησης, το Τρίτο Πρόγραμμα έπαιζε το τραγούδι τρεις φορές τη μέρα. Όταν δε, ο υπουργός τηλεφωνούσε και ζητούσε να διακοπεί αμέσως το τραγούδι γιατί ήταν απαγορευμένο, ο Χατζιδάκις έλεγε στους συνεργάτες του να το ξαναβάλουν.


Σε ένα σχόλιο στο Τρίτο Πρόγραμμα ο ίδιος, μιλάει για την αθάνατη και ερωτική μορφή ενός λαχειοπώλη του ουρανού που σκόρπισε τα λαχεία του στους γαλαξίες και στο άπειρο, προτρέποντας τους νέους να κάνουν το ίδιο. Λέει, πως τους ποιητές οι πολλοί τους φοβούνται, καθώς δεν μπορούν να τους εντάξουν κάπου, να τους ελέγξουν και να τους δώσουν έναν αριθμό. Άλλωστε ο ίδιος αποτελούνταν από ένα κράμα στοιχείων που τον έκαναν μοναδικό, αφού ως συμπεριφορά ήταν μεγαλοαστός, ως καλλιέργεια ήταν ποιητής και ως βαθύτερη ιδιοσυγκρασία ήταν λαϊκός.


Ο Μάνος Χατζιδάκις πεθαίνει σαν σήμερα το 1994.


Λίγα χρόνια μετά το θάνατό του η Μαλβίνα Κάραλη έλεγε πως αυτό που λείπει δεν είναι καινούργια τραγούδια του Χατζιδάκι. Είναι η ιδέα του Χατζιδάκι. Ο Χατζιδάκις δεν είναι αυτό που ακούμε. Πιο πολύ είναι αυτό που δεν ακούμε πια.

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png