• ΑΡΙΣΤΟΚΛΗΣ ΛΑΓΟΣ

Η επαιτεία από μια άλλη σκοπιά


Πόσες περιπτώσεις ανθρώπων συναντάμε όλοι μας καθημερινά που ζητούν λιγοστά κέρματα για μια τυρόπιτα ή ένα τσιγάρο; Πόσες εικόνες ανθρώπων έχουμε αντικρίσει που φωλιάζουν σε στάσεις λεωφορείων για να βγάλουν την νύχτα; Και πόσες φορές από αυτές έχουμε αναρωτηθεί μέσα μας για το «καθήκον» που έχουμε –αν έχουμε– να συνδράμουμε αυτούς τους ανθρώπους;


Ας ξεκινήσουμε την πορεία του προβληματισμού μας από το επίπεδο των εξωτερικών δεσμεύσεων, των νόμων. Μόλις το 2018 προτάθηκε η κατάργηση του άρθρου 407 του Ποινικού Κώδικα, που υπαγόρευε ότι όποιος επαιτεί από φυγοπονία ή φιλοχρηματία ή κατά συνήθεια τιμωρείται με κράτηση έως και έξι μήνες. Το άρθρο αυτό ήταν σε αντιδιαμετρική λογική προς το φιλελεύθερο ποινικό μας σύστημα, το οποίο προϋποθέτει για το αξιόποινο άδικες (προσβλητικές) πράξεις. Η αναφορά των όρων "φυγοπονία, φιλοχρηματία, κατά συνήθεια" ποινικοποιούσε το φρόνημα και σε καμία περίπτωση η πράξη της επαιτείας δεν επιφέρει διακινδύνευση ή βλάβη. Σε αυτό το μήκος κύματος, κάποιος θα μπορούσε να εγείρει αντιδράσεις όσον αφορά τις περιπτώσεις της φραστικά επιθετικής επαιτείας. Μπορεί όμως να περιορίζεται η ελευθερία της έκφρασης επειδή έχει ανεπιθύμητο περιεχόμενο; Μπορούμε να διώκουμε ένα μήνυμα επειδή απλά μπορεί να μας είναι οχληρό; Υπάρχει, λοιπόν, δικαίωμα στην επαιτεία, ή καλύτερα δεν υπάρχει δικαίωμα αποκλεισμού της.

Σε αυτό το σημείο χρήσιμο είναι να αναφέρουμε πως δεν είναι όλες οι περιπτώσεις που εμφανίζονται ως επαίτες πράγματι αληθινές. Υπάρχουν απεριόριστα παραδείγματα ανθρώπων που ζητούν χρήματα για να ανανεώσουν την δόση τους, αλλά και ολόκληρα κυκλώματα εκμετάλλευσης ακόμα και παιδιών. Για αυτό στο εξής αναφερόμενοι στον όρο του ενδεή θα κάνουμε λόγο για ένα υποκείμενο ματαιωμένων δυνατοτήτων που έχει χρεία συνδρομής λόγω στέρησης.


Η πράξη του ενδεή να ζητά συνδρομή είναι μια χειρονομία ανάγκης. Εδώ κάποιος θα μπορούσε να θέσει το ανάλογο ότι το ελάχιστο που θα δώσει κάποιος σε έναν επαίτη είναι αντίστοιχο της διάσωσης ενός ανθρώπου από τον πνιγμό. Μόνο που εδώ καλό είναι να κάνουμε τις εξής διαφοροποιητικές παρατηρήσεις: η διάσωση από τον πνιγμό απαλλάσσει πλήρως τον πνιγόμενο, ο οποίος μάλιστα περιήλθε σε αυτή την κατάσταση άμοιρος κοινωνικών σχέσεων. Κάτι αντίστοιχο δεν συμβαίνει με την περίπτωση του επαίτη βέβαια. Ο Engels διατυπώνει πως ο επαίτης μετά την ελεημοσύνη βυθίζεται ακόμα περισσότερο στην λάσπη.

Ο Καντ κάνει λόγο για τα καθήκοντα αρετής. Η ύψιστη αρχή καθήκοντος αποκρυσταλλώνεται στο ότι πρέπει να τιμάται η ανθρώπινη αξία στο πρόσωπό μας αλλά και στο πρόσωπο του άλλου. Έτσι θα λέγαμε πως έχουμε ένα χρέος ανιδιοτελούς συνδρομής στον άλλο. Ο ζητιάνος μπορεί να προκαλεί υποτίμηση του αυτοσεβασμού του. Αυτό δεν παραβιάζει το ηθικό καθήκον προς άλλον, μόνο προς τον εαυτό του.

Προκειμένου να μην αισθάνεται ο ενδεής κατά την ελεημοσύνη το ενοχικό σύνδρομο του δαρμένου σκύλου, πρέπει να αποκαθίσταται, λοιπόν, μια στάση ισότητας, μια σχέση σεβασμού δηλαδή.

Η επαιτεία δεν είναι μια σύμπτωση. Ο επαίτης ζει στις παρυφές των σχέσεων παραγωγής. Κατά τον Μαρξ οι ενδεείς οδηγούνται σε αυτή την κατάσταση λόγω είτε της δυσκαμψίας τους στη διαχείριση των μέσων παραγωγής, είτε λόγω της αδυναμίας τους πρόσβασης σε αυτά. Κατ’ επέκτασιν, λοιπόν, και η ιδιότητα της ευεργεσίας προκύπτει από ασυμμετρία λόγω κακής διακυβέρνησης. Όσο περισσότερο κοινωνικό κράτος υπάρχει, τόσο μικρότερη είναι η ανάγκη για ελεημοσύνη.

Έτσι διασφαλίζεται πως η ελευθερία του ενός δεν εξαρτάται από την αυθαίρετη προαίρεση του άλλου, επειδή μας επιβάλλεται να είμαστε δίκαιοι, όχι όμως και ηθικά ενάρετοι ώστε να μεριμνούμε για την ευδαιμονία όλων.

Το ζητούμενο επομένως είναι ένα εμβαθυμένο κοινωνικό κράτος. Η φτώχεια εν γένει είναι ένα δημόσιο ζήτημα. Η κάλυψη της βιοτικής αυτοτέλειας αφορά την διευρυμένη βούληση. Η ελεημοσύνη είναι ένα φαύλος κύκλος απονομής δικαιοσύνης, που ξορκίζει αλλά σε καμία περίπτωση δεν αίρει το πρόβλημα.

Η ανάληψη πρωτοβουλίας από το κράτος για έμπρακτη αρωγή προς τους επαίτες δεν είναι ζήτημα αγαθών προθέσεων, αλλά καταγωγική απαίτηση της δημοκρατίας.

Πηγή εικόνων: bbc.com, lawspot.gr, iefimerida.gr

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png