• GUEST WRITER

Απαγορεύσεις εν καιρώ κορωνοϊού


avant-garde.com.cy

Της Φωτεινής Δαλιάνη



Στην Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου, που εκδόθηκε στις 20 του μηνός Μαρτίου (ΦΕΚ Τεύχος Α 68/20-03-2020), στο 68ο άρθρο, αναφέρεται χαρακτηριστικά, η προσωρινή απαγόρευση εισόδου στην ελληνική επικράτεια υπηκόων τρίτων κρατών, με εξαίρεση των υπηκόων των καρτών-μελών της Ε.Ε αλλά και αυτών που υπάγονται στη Συμφωνία Σένγκεν (παρ.1). Ταυτόχρονα, επισημαίνεται η απαγόρευση των δημοσίων συναθροίσεων επ’ απειλής διοικητικών προστίμων και με πάσα επιφύλαξη τυχόν εφαρμογής άλλων κυρώσεων που προκύπτουν από την ίδια νομοθεσία (παρ.2) αλλά και –οι γνωστές πλέον στους περισσότερους Έλληνες- απαγορεύσεις ή περιορισμοί της κυκλοφορίας εν όλω ή εν μέρει σε ολόκληρη την επικράτεια (παρ.3) σαφώς με τις εξαιρέσεις που τίθενται στα ακόλουθα εδάφια του ίδιου νόμου, λόγου χάριν μετακινήσεις για εξυπηρέτηση προσωπικών αναγκών, εργασίας κ.τλ.

Μετά και πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου της ομοσπονδιακής Βουλής Βόλφγκανγκ Σόιμπλε πως "δεν είναι απόλυτο ότι όλα υποχωρούν μπροστά στην προστασία της ανθρώπινης ζωής", έφτασε το πλήρωμα του χρόνου, για να εξετάσουμε από συνταγματική σκοπιά τα εκ της κυβερνήσεως ληφθέντα μέτρα. Πριν καταλήξουμε στο συμπέρασμα αν πράγματι τα μέτρα που λήφθηκαν ήταν σύμφωνα με τον συνταγματικό νόμο, θα τα εξετάσουμε ξεχωριστά με στραμμένη τη προσοχή μας στο γεγονός ότι όλα τα άρθρα του συνταγματικού κειμένου, βρίσκονται στο ίδιο αξιακό επίπεδο δηλαδή δεν υφίσταται μια αφηρημένη σχέση ιεράρχησης μεταξύ των συνταγματικών δικαιωμάτων.


Καταρχάς, η απαγόρευση των δημόσιων συναθροίσεων επ’απειλής διοικητικών κυρώσεων. Συνταγματικά το δικαίωμα της συνάθροισης, ορίζεται στο άρθρο 11 Σ ενώ με ειδικότερες διατάξεις, εξειδικεύεται στον Ν.794/1971 «περί δημοσίων συναθροίσεων». Σύμφωνα λοιπόν με τη 1η § του άρθρου αυτού, «οι έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνέρχονται ήσυχα και χωρίς όπλα». Οι συναθροίσεις, μπορούν να λαμβάνουν τη μορφή, τόσο της ιδιωτικής όσο και της δημόσιας, τόσο της ανοιχτής όσο και της κλειστής. Συνεπώς, η απαγόρευση που επιβλήθηκε στη προκειμένη περίπτωση, περιέκλειε όλων των μορφών τις συναθροίσεις. Το δικαίωμα των ελευθέρων συναθροίσεων που παράσχει το Σύνταγμα, κατοχυρώνεται ως μια αρχή άμεσα συνδεδεμένη με το δημοκρατικό πολίτευμα ενώ τα αμυντικά δικαιώματα που προκύπτουν από αυτή, ισχύουν erga omnes τόσο ενάντια απειλών της κρατικής εξουσίας όσο και πράξεων των ιδιωτών. Ουσιωδώς αποτελεί ένα απόλυτο δικαίωμα που ισχύει έναντι όλων. Στο σημείο αυτό όμως πρέπει να επισημανθεί ότι το δικαίωμα αυτό δέχεται να περισταλεί αλλά και να ανασταλεί πλήρως στις περιπτώσεις που ορίζει το αρ. 48 Σ αλλά και ο ειδικός νόμος 566/1977 «περί καταστάσεως πολιορκίας».


Το επόμενο δικαίωμα που μπορεί να χαρακτηριστεί μάλιστα και ως ελευθερία, είναι η ελευθερία της κίνησης. Σύμφωνα με την §3 του άρθρου 5 Σ, η προσωπική ελευθερία είναι απαραβίαστη. Σε συνδυασμό με την §4 του ίδιου άρθρου, ορίζεται ρητή απαγόρευση, σύμφωνα με την οποία «απαγορεύονται ατομικά διοικητικά μέτρα που περιορίζουν σε οποιονδήποτε Έλληνα την ελεύθερη κίνηση ή εγκατάσταση στη Χώρα, καθώς και την ελεύθερη έξοδο και είσοδο σ’ αυτήν. Τέτοιου περιεχομένου περιοριστικά μέτρα είναι δυνατόν να επιβληθούν μόνο ως παρεπόμενη ποινή με απόφαση ποινικού δικαστηρίου, σε εξαιρετικές περιπτώσεις ανάγκης και μόνο για την πρόληψη αξιόποινων πράξεων». Από την ανάλυση αυτής της παραγράφου κατανοούμε ότι κατοχυρώνεται με τον θεμελιωδέστερο τρόπο και με ευρεία προστασία η ελευθερία της κίνησης εντός της ελληνικής επικράτειας. Ωστόσο, η ελευθερία αυτή, τελεί υπό την επιφύλαξη του νόμου, ο οποίος μπορεί να ορίζει περιορισμούς στη διαδικασία άσκησης του δικαιώματος.


Από την σύντομη ανάλυση των δικαιωμάτων της συνάθροισης και της κίνησης, αντιληφθήκαμε τη σημαντική θέση που κατέχουν στο βάθρο αναφορικά με την ευχερέστερη άσκηση του δημοκρατικού πολιτεύματος, καθώς αποτελούν δύο από τις κορυφαίες εκφάνσεις του. Πρέπει να επισημανθεί, ότι παρά την φαινομενική απολυτότητά τους, υποχωρούν σε περίπτωση που έρθουν σε αντίθεση με άλλα δικαιώματα συναρτήσει βεβαίως και των συνθηκών που διαποτίζουν τον περιβάλλοντα χώρο κατά το χρονικό σημείο της τριβής τους. Τι σημαίνει στη πράξη όμως αυτό;


Από τον Μάρτιο του 2020, ξέσπασε και στην ελληνική επικράτεια ο πολύκροτος κορωνοϊός. Η αντίδραση του κράτους υπήρξε επαρκής, η βοήθεια των ιατρών ανέλπιστα στιγμιαία, απαράμιλλα ανιδιοτελής και με ακρίβεια παρεχόμενη παρά τις δυσκολίες και τις ελλείψεις του συστήματος υγείας. Σαφώς και η διάθεση του ελληνικού λαού για πειθαρχία και συμμετοχή στο ομαδικό αυτό εγχείρημα, ολοκλήρωσε αυτή τη σύνθεση. Όλα αυτά όμως συνέβησαν αρχικά με κόστος της δυνατότητας κίνησης των ατόμων αλλά και με παράλληλο περιορισμό του δικαιώματος της οικονομικής ελευθερίας (αρ. 5 §1 Σ), εφόσον πολλά καταστήματα έκλεισαν προκειμένου να αποφευχθεί μια πιθανή περαιτέρω διάδοση του ιού. Συνεπώς τα παραπάνω δικαιώματα περιορίστηκαν προκειμένου να προωθηθεί και να περιφρουρηθεί η προστασία της ζωής (αρ. 5§2 εδ.1)


Αν λάβουμε υπόψη και την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 5 «λήψη μέτρων που επιβάλλονται για την προστασία της δημόσιας υγείας ή της υγείας ασθενών, όπως νόμος ορίζει», πρέπει να αναλύσουμε τα ληφθέντα μέτρα υπό ορισμένα επίπεδα για να καταλήξουμε αν τελικά υπήρχε συνταγματική παραβίαση. Ας δούμε αναλυτικότερα τα βήματα αυτά. Αρχικά πρέπει να λάβουμε υπόψη μας κατά το μείζον και σε κανονιστικό επίπεδο τα εξής, το πρώτον τη θεμελιώδη θέση που έχει το δικαίωμα στη κίνηση στο συνταγματικό νόμο. Στη συνέχεια και σε συνδυασμό με τη συναγόμενη από το αρ. 5 ερμηνευτική δήλωση που εγκαθιδρύει το δικαίωμα για την άμεση προστασία της υγείας, κατανοούμε ότι κατά το πρώτο επίπεδο της εξέτασης δεν θίγεται ο πυρήνας του άρθρου 5 Σ. Αν ταυτόχρονα παραβάλουμε και τα αρ. 21§3[1] σε συνδυασμό με το αρ. 25§4[2], αντιλαμβανόμαστε ότι υπήρχε επιτακτική ανάγκη συμμετοχής του κράτους στην όλη διαδικασία, εφόσον πρόκειται για σκοπό δημοσίου συμφέροντος.


Το επόμενο επίπεδο της επεξεργασίας είναι η εξέταση του αν τηρείται η αρχή της αναλογικότητας. Τα μέτρα που επιβλήθηκαν ήταν κατάλληλα, καθώς η παγκόσμια κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ιό με πρωτόγνωρες διαστάσεις και επιπτώσεις, ευρεία κλίμακα μεταδοτικότητας και μεγάλο βαθμό θνησιμότητας. Ταυτόχρονα, η απουσία εμβολίου καθιστούσε τα μέτρα αυτά πιο επιτακτικά καθώς ακόμη και σύμφωνα με την κοινή πείρα, όλοι οι άνθρωποι τηρούν αποστάσεις από κάποιον άλλο που πιθανόν να είναι άρρωστος, προκειμένου «να μην κολλήσουν» , πόσο μάλλον στη προκειμένη περίπτωση που αρκετοί νόσησαν ασυμπτωματικά. Πάντως σε κάθε περίπτωση τα μέτρα δεν ήταν προδήλως απρόσφορα (ΣτΕ Ολ 2287/2015). Επιπροσθέτως ήταν και αναγκαία καθώς μια απλή πρόσκληση και προτροπή για περιορισμό στις οικίες -όπως αποδείχθηκε- δεν ήταν ικανή να «κρατήσει» τους πολίτες στα σπίτια τους. Τέλος, μπορούν να κριθούν και αναλογικά με την στενή έννοια καθώς η σχέση οφέλους –κόστους μάλλον γέρνει προς το όφελος αν βέβαια η εκτίμηση της ζωής προέχει από την εκτίμηση των εσόδων του κράτους. Σε κάθε περίπτωση η οπτική γωνία που αντικρίζουμε τα γεγονότα, ταυτόχρονα διαμορφώνει και τις αντιλήψεις που αποκτούμε για τον έξω κόσμο. Άλλοι αγνοούν την απολυτότητα της ζωής[3] [4] [5], άλλοι πιστεύουν ότι οι ενέσεις με απολυμαντικά και χλωρίνη μπορούν να προλάβουν τον κορονοϊό και απορούν για την αναστάτωση του κόσμου.[6]


Εν κατακλείδι, πρέπει να επισημανθεί ότι όσα εκτέθηκαν παραπάνω δεν είναι απόλυτα. Το πρόβλημα δυσκολεύει όταν τίθενται και άλλες μεταβλητές για παράδειγμα περαιτέρω δικαιώματα που τυγχάνουν προστασίας όπως για παράδειγμα η συνδικαλιστική ελευθερία (αρ.23 Σ) ή το δικαίωμα στην εργασία και η εν γένει επιχειρηματική δραστηριότητα. Ενδεχομένως, ζήτημα θα ανέκυπτε αν τα επιβληθέντα μέτρα δεν αίρονταν, δηλαδή αν δημιουργούσαν ένα παγιωμένο καθεστώς και μετά το πέρασμα της κρίσης ή αν η απλή ανακοίνωση που χρειάζονταν να υπάρχει πριν οποιαδήποτε έξοδο, μετατρέπονταν σε αίτηση άδειας από τις αρχές που θα της παρείχε την διακριτική ευχέρεια να την παράσχει ή όχι.


[1] 21 §3 Σ. Το Κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών και παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας, του γήρατος, της αναπηρίας και για την περίθαλψη των απόρων. [2] 25 §4 Σ. Το Κράτος δικαιούται να αξιώνει από όλους τους πολίτες την εκπλήρωση του χρέους της κοινωνικής και εθνικής αλληλεγγύης. [3] https://www.welt.de/politik/deutschland/article207531925/Schaeuble-zu-Corona-Nicht-alles-muss-vor-dem-Schutz-von-Leben-zuruecktreten.html [4] https://www.tovima.gr/2020/04/28/world/spd-epikindynes-oi-diloseis-soimple/ [5] https://www.cnn.gr/news/kosmos/story/217093/koronoios-germania-antiparathesi-gia-tis-diloseis-soimple-kai-ti-xalarosi-ton-metron [6] https://www.tanea.gr/2020/04/28/world/tramp-den-mporo-na-fantasto-giati-oi-polites-rotoun-gia-tis-eneseis-aporrypantikou/

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png