• ΑΡΙΣΤΟΚΛΗΣ ΛΑΓΟΣ

25 Μαρτίου 2020: "Συνυπάρχω άρα υπάρχω"

"Ου ποιήσομαι περί πλείονος το ζην της ελευθερίας." Από τον ηχηρό όρκο των Αθηναίων στις Πλαταιές μέχρι τον Θούριο του Ρήγα, το υψιπετές διακύβευμα του ελληνισμού αποτυπώθηκε ιστορικά στο "Ελευθερία ή Θάνατος". Ένα πρόταγμα που διατρανώνει ηχηρά στους αιώνες την αξία της ελευθερίας στην ανθρώπινη ζωή. Ήδη με την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του 1821 ιδρύθηκαν τα πρώτα τοπικά πολιτεύματα («Μεσσηνιακή Γερουσία», «Οργανισμός του Αρείου Πάγου, Γερουσίας της Ανατολικής Ελλάδος» κα) τα οποία και περιείχαν, αν και ατελώς, αρχές πολιτικής αυτοδιάθεσης και ατομικής ελευθερίας, για τις οποίες αγωνιζόταν τότε ο λαός.


Αριστερά: Η Ελλάς στα ερείπια του Μεσολογγίου (E. Ντελακρουά), Κέντρο: Η Ελλάς ευγνωμονούσα (Θ. Βρυζάκης), Δεξιά: Ο θρύλος της Αγίας Λαύρας (Θ Βρυζάκης)



Στο κατώφλι πριν από τον εορτασμό των 200 χρόνων από την ελληνική επανάσταση, η παγκόσμια κοινότητα βιώνει μια πρωτόγνωρη κρίση για τα νεότερα δεδομένα. Η δυναμική της τρέχουσας πανδημίας του κορωνοϊού επιβάλλει σε κυβερνήσεις και πολίτες την ταχεία προσαρμογή τους με μια σειρά νέων δεδομένων, που διαφέρουν σημαντικά από τις συνήθειές μας.


Ο αυτοπεριορισμός και η ει δυνατόν ελαχιστοποίηση των μετακινήσεων είναι ένα αληθινό παράδειγμα μοντέλου της θεωρίας παιγνίων. Ο αυτοπεριορισμός δεν προστατεύει μόνον εμάς προσωπικά, αλλά και τον έτερο. Έτσι οι ορθολογικά σκεπτόμενοι πολίτες έχουν την πίστη ότι η ενδεδειγμένη λύση είναι πράγματι η καραντίνα, εφόσον και ο έτερος πράξει ομόλογα. Μια τέτοια επιλογή έχει λογικό υπόβαθρο, αφού το άτομο έχει εξάρτηση από την κοινωνία. Το σύστημα των πολιτών, όμως, δεν μπορεί να αυτοοργανώνεται και να αυτορυθμίζεται, δεδομένου ότι αρκεί ένας "μη ορθολογικός" πολίτης που μπορεί να εκτρέψει το σύστημα σε λύση που θα επιφέρει βλάβη όχι μόνον στον ίδιο, αλλά και στον έτερο. Έτσι την λογική της κοινωνικής ευθύνης του ατόμου (της "ορθολογικότητας" όπως αναφέρθηκε πριν) έρχεται να συμπληρώσει ένα πλαίσιο κανόνων και ελέγχων από το κράτος, το οποίο εξ ορισμού οφείλει να προστατεύει τους πολίτες.


Οι περισσότεροι άλλωστε έχουμε σιωπηρά δώσει συγκατάθεση στην ανάληψη διευρυμένων εξουσιών από την κυβέρνηση, ειδικά όσον αφορά την επιβολή μέτρων για τον περιορισμό κάθε άσκοπης μετακίνησης. Και αυτό το έχουμε πράξει ακόμα και αν υποβάλλεται ο περιορισμός της ελευθερίας μας εν γένει. Η σύγχρονη πραγματικότητα της κοινωνικής συνύπαρξης υπαγορεύει μάλλον ότι η ατομική ελευθερία δεν είναι φυσικό δικαίωμα, αλλά ένα αγαθό που ασκείται υπό όρους. Αυτό δεν υποτιμά καθόλου την δύναμη και την ισχύ των δικαιωμάτων μας, αρκεί οι όροι αυτού του περιορισμού να καθίστανται σαφείς στους πολίτες. Πόσο μάλλον στην τρέχουσα συγκυρία που ο περιορισμός των δικαιωμάτων γίνεται για την αποτροπή γενικευμένης απειλής της υγείας του πληθυσμού, της ίδιας της ανθρώπινης ζωής.

Η αξία της ανθρώπινης ζωής είναι το πλέον σημαντικό που καλείται να υπηρετήσει και να διαφυλάξει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο μια κοινωνία. Γιατί χωρίς την ανθρώπινη ζωή κανένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα δε νοηματοδοτείται και δεν λαμβάνει πρακτική υπόσταση άσκησης.


Ο πατριωτισμός, όπως και τότε, το 1821, επιβάλει να κάνουμε κάποιες θυσίες. Και τότε και σήμερα, κοινή μας βάση είναι η θυσία του ατομικού συμφέροντος έναντι του συλλογικού καθήκοντος. Τότε θυσίαζαν την ίδια τους την ζωή ώστε από κοινού να αποτινάξουν τον οθωμανικό ζυγό και να ζήσουν λεύτεροι. Με μια επιείκεια ως προς την συμμετρία της αναλογίας, σήμερα καλούμαστε να θυσιάσουμε κάποιες από τις ελευθερίες μας για να προφυλάξουμε την ανθρώπινη ζωή.

Το πρόταγμα της τρέχουσας πραγματικότητας γίνεται "Ελευθερία ή Ζωή".

Η συγγραφέας και ακτιβίστρια Ναόμι Κλάιν έχει γράψει πως "σε περιόδους κατακλυσμιαίων αλλαγών, το μέχρι χθες αδιανόητο, γίνεται ξαφνικά αληθινό". Αυτή η πρόταση, αν και περιέχει μεγάλη δόση αλήθειας αφού σε έκτακτες περιόδους σαν και αυτή δεχόμαστε πράγματα που υπό "φυσιολογικές" συνθήκες θα απαιτούσαν χρόνια, πρέπει να μας αφυπνίσει και να μας προβληματίσει για το αύριο.


Ένα θέμα που έχει ήδη ανακύψει στην προβληματική μας είναι αυτό του επαναπροσδιορισμού του ζητήματος περί ελευθερίας. Όπως επισημαίνει και ο συγγραφέας Γιουβάλ Νόα Χαράρι σε πρόσφατο άρθρο του στους Financial Times*, οι έκτακτες συνθήκες για την διαχείριση της κρίσης έχουν οδηγήσει τις κυβερνήσεις ανά τον κόσμο να ελέγχουν και να επιτηρούν τους πολίτες, με πιο ενδεικτική περίπτωση την Κίνα. Η συστηματοποίηση τέτοιων μεθόδων και πρακτικών θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια κατάσταση μετάβασης από την κρυφή επιτήρηση στην φανερή παρακολούθηση. Και όπως αναφέρει, πολλά μπορούν να επικαλεστούν οι εκάστοτε ηγεσίες ώστε να μονιμοποιήσουν εργαλεία μαζικής επιτήρησης. Κάτι που θα είναι μια ισχυρή προσβολή της ιδιωτικότητάς μας...



Μια τελευταία παρατήρηση σχετίζεται με την παγκοσμιότητα της πανδημίας από την μία, και την εθνική απομόνωση των κρατών στην προσπάθεια αντιμετώπισης της κρίσης από την άλλη. Το πιο παγκοσμιοποιημένο "αγαθό" αυτή τη στιγμή είναι ο κορωνοϊός, αφού δεν κάνει ούτε φυλετικές ούτε ταξικές διακρίσεις. Στο σχεδιασμό υπέρβασης της κρίσης είναι αναγκαία η συνεργασία σε διεθνές επίπεδο, μιας και είναι ένα θέμα που μας αφορά όλους ανεξαιρέτως. Θα πρέπει να υπάρξει διάχυση της πληροφορίας και των μέσων, ώστε τα κράτη που έχουν πλεόνασμα σε εξοπλισμό και ιατρούς να συνδράμουν εκείνα τα κράτη που έχουν επιτακτικές ανάγκες σε περίθαλψη νοσούντων. Σε ένα σκηνικό που οι διεθνείς σχέσεις είναι ήδη τεταμένες και το αφήγημα περί παγκόσμιας κοινότητας κλονίζεται, η ενίσχυση της παγκόσμιας αλληλεγγύης φαίνεται η μόνη λύση στον ορίζοντα για να αντιμετωπίσουμε την παρούσα πρόκληση και όλες τις άλλες που φαίνονται στον ορίζοντα. Και όπως όλοι οι μεγάλοι εισηγούνται, θα κληθούμε να αντιμετωπίσουμε αρκετές...


Όπως και να έχουν τα πράγματα, ο ποιητής μας Ανδρέας Εμπειρίκος, εμπνευσμένος και από τους αγωνιστές του '21, έγραψε πως "οι Έλληνες πρώτοι έκαμαν οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου".

Ο φόβος για τον θάνατο, είτε ως οριακή κατάσταση αφύπνισης για την ανθρώπινη ζωή είτε ως έξωθεν επιβαλλόμενη απειλή, μπορεί να αποτελέσει το αναγκαίο λάκτισμα για να αναζητήσει ο καθένας μας τον εαυτό του και να εκτιμήσει όμορφες στιγμές στη ζωή του.


* Επισκεφθείτε το άρθρο του Γιουβάλ Νόα Χαράρι στους Financial Times με τίτλο "Ο κόσμος μετά τον κορωνοϊό" στον ακόλουθο υπερσύνδεσμο: https://www.ft.com/content/19d90308-6858-11ea-a3c9-1fe6fedcca75


Πηγή εικόνων: kathimerini.gr, lifo.gr, huffingtonpost.gr, economistas.gr

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png