• ΑΝΤΖΕΛΙΝΑ ΜΠΟΥΦΗ

Υπατία: Η επιστήμονας της Αλεξάνδρειας


Θα έχετε δει κατά καιρούς άρθρα αφιερωμένα στις γυναίκες που άλλαξαν τον κόσμο, στις

γυναίκες που έγραψαν ιστορία, στις γυναίκες που άφησαν το στίγμα τους.


Οι σπουδαίες αυτές γυναίκες που κατάφεραν να ξεχωρίσουν σε μια άκρως ανδροκρατούμενη κοινωνία, σε μια κοινωνία που επέτρεπε μόνο σε άνδρες να γίνουν σπουδαίοι είναι σε όλους μας πάνω κάτω γνωστές. Επειδή είναι συγκεκριμένες. Ανά τους αιώνες πολλές μπορεί να είχαν την ευστροφία, την ευφυΐα, το ταλέντο. Δεν είχαν όμως όλες την πυγμή να έρθουν αντιμέτωπες με τις πατριαρχικές αντιλήψεις, δεν είχαν τη γενναιότητα να ξεφύγουν από την εποχή τους που τις θεωρούσε κατώτερες, δούλες των πατεράδων, των αδελφών, των συζύγων και των γιων τους και έτσι τα ονόματα τους δεν έμειναν γραμμένα πουθενά.


alfavita.gr


‘Δεν υπάρχει στην γη πιο απαίσιο, πιο ξεδιάντροπο πλάσμα από την γυναίκα’ , είχε γράψει ο ξακουστός ποιητής Όμηρος. Ένα από αυτά τα ξεδιάντροπα και απαίσια πλάσματα είναι η Υπατία. Η Υπατία ήταν Ελληνίδα με αλεξανδρινή υπηκοότητα φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός. Λόγω του πατέρα της Θέωνα, που ήταν ο ίδιος καταξιωμένος επιστήμονας, η Υπατία είχε την ευκαιρία σε αντίθεση με τις περισσότερες γυναίκες της εποχής να λάβει άριστη μόρφωση και εξαιρετική εκπαίδευση πλάι στους πιο φημισμένους φιλοσόφους του 4ου αιώνα μ.Χ. Με ώθηση του επιστήμονα πατέρα της ο όποιος ήθελε η κόρη του να γίνει ένα τέλειο ανθρώπινο ον, η Υπατία βρέθηκε στην Aθήνα για να σπουδάσει στην νεοπλατωνική σχολή του Πλούταρχου και της κόρης του Ασκληπιγένειας, ενώ παράλληλα ήταν μαθήτρια στη σχολή του Πρόκλου και αργότερα του Ιεροκλή.


Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές της στην Αθήνα επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια κοντά στον πατέρα της και ξεκίνησε να διδάσκει φιλοσοφία και μαθηματικά στην Σχολή του Πλάτωνα που βρισκόταν εκεί. Η Υπατία παρέδιδε μαθήματα στη σχολή εμπνευσμένη πάντοτε από τα ελληνικά ιδεώδη και αφοσιωμένη στις πλατωνικές αρχές και επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τους σπουδαστές της, παράλληλα όμως ήταν γνωστή και για τα δημόσια κηρύγματα της, εμπνέοντας σεβασμό στους Αλεξανδρινούς που την παρακολουθούσαν. Σύμφωνα με το Λεξικόν Σούδα η Υπατία: «Ντυμένη με έναν μανδύα, συνήθιζε να περιφέρεται στην πόλη της Αλεξάνδρειας και να ερμηνεύει σε εκείνους που ήθελαν να την ακούσουν, τα έργα του Πλάτωνος, του Αριστοτέλη ή άλλων φιλοσόφων». Η Υπατία με το πνεύμα της και τη σοφία της αποτέλεσε και πόλο έλξης για διάφορους διανοούμενους της εποχής που κατέφθαναν στην Αλεξάνδρεια από πολλά μέρη της αυτοκρατορίας με την επιθυμία να γίνουν μαθητές της.


Ωστόσο, η Υπατία είχε την ατυχία να γεννηθεί, να ζήσει και να διδάξει σε μια εποχή θρησκευτικών αλλαγών και χριστιανικού φανατισμού και σε μια πόλη που από λίκνο του κοσμοπολιτισμού είχε αρχίσει να μεταλλάσσεται σε τόπο αγράμματων ανθρώπων και πληρωμένων δολοφόνων. Εκείνη την εποχή αυτοκράτορας ήταν ο Θεοδόσιος ο όποιος το 380 αναγνώρισε τον χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία και συνέχισε με την κατεδάφιση των ειδωλολατρικών ιερών και την απαγόρευση θυσιών. Καθώς η ίδια απείχε από την έκφραση και την υποστήριξη θρησκευτικών πεποιθήσεων και άρα κρατούσε απόσταση από τις δημόσιες συγκρούσεις που λάμβαναν χώρα διαρκώς, ο κύκλος της απετελείτο τόσο από εθνικούς (Έλληνες) όσο και από χριστιανούς μαθητές. Η Υπατία μέσα σε αυτό το πλαίσιο θρησκευτικού φανατισμού και μισαλλοδοξίας κρατώντας αυτήν την ουδέτερη στάση και αφοσιωμένη στο δικό της διδακτικό και επιστημονικό έργο χωρίς κανέναν αντιπερισπασμό είχε κατορθώσει να μη δώσει αφορμές στους χριστιανούς όσο ζούσε ο Πατριάρχης Θεόφιλος της Αλεξάνδρειας.



Το 412 μετά τον θάνατο του, τον διαδέχτηκε στον πατριαρχικό του θρόνο ο Κύριλλος, ο οποίος θεωρείται σήμερα ένας από τους κορυφαίους δογματικούς της ορθόδοξης εκκλησίας. Όταν ανήλθε στον θρόνο οι ταραχές μεταξύ χριστιανών, εθνικών και ιουδαίων συνεχίζονταν στην πόλη της Αλεξάνδρειας. Χωρίς να χάσει χρόνο ξεκίνησε αγώνα για την καθαρότητα της Πίστης υποκινώντας φονικούς διωγμούς. Ο Κύριλλος συνειδητοποίησε πως η Υπατία συνιστούσε εμπόδιο στην επίτευξη του στόχου του, δηλαδή της εκδίωξης από την πόλη όσων δεν ασπάζονταν την ορθοδοξία. Γνώριζε πως ολόκληρη η πόλη την εκτιμούσε και την αγαπούσε. Tο κύρος της ήταν αδιαμφισβήτητο και η επιρροή που ασκούσε σε σημαντικούς άντρες της πόλης ήταν μεγάλη. Ένας από αυτούς ήταν ο Ορέστης, παλαιός μαθητής της και πλέον αυτοκρατορικός έπαρχος της Αλεξάνδρειας. Ο Ορέστης όταν ερχόταν αντιμέτωπος με σημαντικά ζητήματα αποζητούσε πάντοτε τη συμβουλή και τη συμβολή της. Το ελεύθερο πνεύμα της, η διαλεκτική της δύναμη, η ξεχωριστή θέση που κατείχε στην αλεξανδρινή κοινωνία σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ήταν γυναίκα προκάλεσε τον φθόνο αλλά και τον φόβο του πατριάρχη. Παράλληλα με τον αγώνα του για την καθαρότητα, ξεκίνησε και έναν αγώνα συκοφαντίας κατά της Υπατίας. Ο Κύριλλος και οι λοιποί ορθόδοξοι χριστιανοί που ήταν οπαδοί του την παρουσίαζαν ως ειδωλολάτρισσα και μάγισσα στον απλοϊκό και αμόρφωτο λαό. Οι αφελείς χριστιανοί πιστοί πείστηκαν ότι τα μαθηματικά και η αστρονομία ταυτίζονται με την μαύρη μαγεία και άρχισαν να κοιτούν καχύποπτα την άλλοτε αγαπημένη τους φιλόσοφο.



Τα γεγονότα οδήγησαν αναπόφευκτα στον θάνατο της. Ο χριστιανός ιστορικός του 5ου αιώνα Σωκράτης ο Σχολαστικός γράφει σχετικά: «Όλοι οι άνθρωποι την σέβονταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινοφροσύνη του μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη, ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο Επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γίνονταν φίλοι. Με λίγα λόγια, ορισμένοι πεισματάρηδες και απερίσκεπτοι κοκορόμυαλοι με υποκινητή και αρχηγό τους τον αναγνώστη Πέτρο, έναν οπαδό αυτής της Εκκλησίας, παρακολουθούσαν αυτή τη γυναίκα να επιστρέφει σπίτι της, γυρνώντας από κάπου. Την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, την μετέφεραν στην Εκκλησία που ονομαζόταν Καισάρειον, την γύμνωσαν εντελώς, της έσκισαν το δέρμα και έκοψαν τις σάρκες του σώματός της με κοφτερά κοχύλια μέχρι που ξεψύχησε, διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν».



Η Εκκλησία βεβαια αρνείται μέχρι σήμερα οποιαδήποτε ανάμειξη του Κυρίλλου στον θάνατο της. Αναφέρει μάλιστα ότι επειδή η Υπατία ήταν Χριστιανή προσύλητη, η Εκκλησία την τιμά ως Χριστιανή, και μάλιστα ως αγία, επειδή ισχυρίζεται ότι είχε την πρόθεση να βαπτισθεί και δεν πρόλαβε λόγω της δολοφονίας της.


Η Υπατία αφιέρωσε τη ζωή της στην επιστήμη και τη φιλοσοφία. Δώρισε τον εαυτό της στην Ανακάλυψη και στην Εφεύρεση. Γνώριζε πως το μίσος που είχε πυροδοτηθεί εναντίον της δεν θα είχε αίσια κατάληξη για την ίδια αλλά αυτό δεν την εμπόδισε να συνεχίσει την έρευνα στην οποία είχε επιδοθεί τα τελευταία χρόνια σχετικά με την ελλειπτική τροχιά της γης γύρω από τον ήλιο. Η στάση της θυμίζει αυτή του Αρχιμήδη που όταν ένας Ρωμαίος στρατιώτης ορμούσε κατά πάνω του με γυμνό το ξίφος για να τον σκοτώσει αυτός απάντησε ‘μη μου τους κύκλους τάραττε’. Η Υπατία είχε αφήσει την προσωπική της ζωή σε δεύτερη μοίρα. Δεν παντρεύτηκε ποτέ. Λέγεται μάλιστα ότι όταν ένας νεαρος της εξέφρασε τον έρωτά του, η Υπατία του έδειξε ένα μαντήλι λερωμένο με την έμμηνο ρύση για να τονίσει τη μη καθαρότητα των σαρκικών σχέσεων. Ο επιστημονικός έρωτας ήταν για αυτήν ο πιο αγνός. Και για αυτον τον έρωτα η επιστήμονας δεν υπολόγισε καμία απειλή και κανέναν θάνατο.


Η Υπατία είναι ''ένα απαίσιο και ξεδιάντροπο πλάσμα'' για τον Όμηρο, τον Kύριλλο και άλλους του είδους τους. Για τον υπόλοιπο κόσμο είναι άσπιλη και αμόλυντη. Mια λαμπρή επιστήμονας και μάρτυρας της γνώσης. Είναι μια από αυτές τις γυναίκες που το όνομα της έχει μείνει στην ιστορία των επιστημών αλλά και σε αυτήν της ανθρωπότητας.


2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png