• NEWSROOM

Ήταν τελικά νόμιμη η επίθεση κατά του Σουλεϊμανί;

Του Νικόλα Φασκιανουδάκη


Ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται δυστυχώς, για άλλη μια φορά, στο ίδιο έργο θεατής. Οι έριδες στη Μέση Ανατολή έχουν οξυνθεί επικίνδυνα τις τελευταίες ημέρες, εντείνοντας τους φόβους για νέες συγκρούσεις μεγάλων διαστάσεων. Τι προκάλεσε όμως αυτό το νέο κύμα αναταραχών στην περιοχή;


Photo: Press Office of Iranian Supreme Leader/Anadolu Agency/Getty Images

Στις 3 Ιανουαρίου ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής εξουδετέρωσε στο έδαφος του Ιράκ τον στρατηγό Σουλεϊμάνι, ηγέτη της δύναμης Quds, που συνιστά παρακλάδι των Φρουρών της Επανάστασης, όπως ονομάζεται ο εθνικός στρατός της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Δίπλα του εφονεύθη επίσης ο Abu Mahdi-al Muhandis, ένας εκ των κορυφαίων μορφών της PMF, μιας εκ των πιο σημαντικών παραστρατιωτικών σιιτικών δυνάμεων στο Ιράκ. Ο θάνατος του Σουλεϊμάνι λοιπόν είναι αυτός που ευθύνεται πρωταρχικώς για την νέα αυτή ένταση στην Μέση Ανατολή και ειδικότερα στις σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και στο Ιράν.




Προκειμένου να εξεταστεί το βασικό αντικείμενο αυτού του άρθρου, δηλαδή η νομιμότητα αυτής της προσχεδιασμένης επίθεσης κατόπιν εντολής του Προέρδου Ντόναλντ Τραμπ, πρέπει περιληπτικά να γίνει κατανοητός ο ρόλος του στρατηγού. Ο Σουλεϊμάνι γεννήθηκε σε μια φτωχή οικογένεια του Ιράν εν έτει 1957. Έζησε τα πολυτάραχα χρόνια της Ιρανικής Επανάστασης, όταν το θεοκρατικό καθεστώς που κυβερνά σήμερα τη χώρα ανέτρεψε τον σεΐχη Παχλαβί, προσωπικότητα που ενεργούσε υπο τις επιθυμίες των ΗΠΑ. Ο Σουλεϊμάνι εντάχθηκε στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας του και ανέλαβε δράση αρκετά αμφιλεγόμενη, μα ταυτόχρονα εξαιρετικά σημαντική για το Ιράν. Συμμετείχε στην καταστολή της επανάστασης των Κούρδων, ενω το 1981 συμμετείχε επίσης στον πόλεμο ανάμεσα στο Ιράν και στο Ιράκ. Έπειτα ανέλαβε αποστολές που έφτασαν μέχρι και το Αφγανιστάν, ενω πρόσφατα του έχει αναγνωριστεί η πολύ σημαντική συμβολή στην καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους. Έμπιστο πρόσωπο του Αγιατιολάχ Χομεϊνί, ο ηγέτης του Ιράν του εμπιστεύτηκε την αποστολή να διώξει τους αμερικανούς απ τη Μέση Ανατολή και πηγές αναφέρουν πως ευθύνεται για το θάνατο εως και χίλιων αμερικανών. Τέλος, οι ΗΠΑ πρόσφατα του επέρριψαν την ευθύνη για την πυραυλική επίθεση σε μια αμερικάνικη βάση στις 27 Δεκεμβρίου και για την πολιορκία της αμερικάνικης πρεσβείας στη Βαγδάτη, που ξύπνησε τις θλιβερές αναμνήσεις της Λιβύης του 2012.


Είναι επιτακτικό ωστόσο να σημειωθεί ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν διεξάγουν στη Μέση Ανατολή έναν “proxy war” και δεν βρίσκονται επισήμως σε εμπόλεμη κατάσταση. Επιπλέον αξίζει να αναφερθεί οτι οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τους Φρουρούς της Επανάστασης ως τρομοκρατική οργάνωση, με τις αμφισβητήσεις βεβαίως πάνω στον ορισμό της έννοιας της τρομοκρατίας να ανακύπτουν συνεχώς στη σύγχρονη εποχή.


Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την ανείπωτη καταστροφή που αυτός προκάλεσε, δημιουργήθηκε ένα νέο δόγμα στο διεθνές δίκαιο που επιτάσσει τον περιορισμό της χρήσης βίας απο τα κράτη. Τα κράτη λοιπόν μπορούν να προβούν σε προσχεδιασμένη επίθεση κατά το σύγχρονο αυτό δόγμα στις εξής περιπτώσεις : πρώτον, προφανώς εαν βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση με ένα άλλο κράτος, δεύτερον, αν έχουν λάβει την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και τρίτον, εάν δρούν σε κατάσταση αυτοάμυνας κατά το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Παρ’όλο που όλες αυτές οι περιπτώσεις παρουσιάζουν ενδιαφέρον, θα ήταν περιττό να εξεταστούν όλες λόγω οικονομίας του κειμένου, εφόσον οι δύο πρώτες είναι προδήλως αντιληπτό πως δεν συντρέχουν. Την τρίτη περίπτωση επικαλέστηκαν εξάλλου και οι εκπρόσωποι της αμερικανικής κυβέρνησης.


Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών αποκρυσταλλώνει αρχές του διεθνούς δικαίου που, κατά την κρατούσα γνώμη, έχουν καταστεί και διεθνές έθιμο μέσα απο την διαρκή πρακτική των κρατών και την πεποίθηση δικαίου. Φυσικά τα συμβαλλόμενα μέρη στο Χάρτη δεσμεύονται και συμβατικώς. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν είναι συμβαλλόμενα μέρη στον Χάρτη.



(2)

Ας δούμε λοιπόν, αν στοιχειοθετούνται τελικά οι προϋποθέσεις της αυτοάμυνας κι έτσι νομιμοποιείται η θανάτωση του Σουλεϊμανί. Το άρθρο 51 αναγνωρίζει το «φυσικό δικαίωμα στην αυτοάμυνα, εαν προκύψει ένοπλη επίθεση κατά κράτους-μέλους των Ηνωμένων Εθνών». Οι προϋποθέσεις διευκρινίζονται περαιτέρω κατά το εθιμικό διεθνές δίκαιο. Συγκεκριμένα, απαιτείται η απειλή να είναι επικείμενη και άλλως αναπότρεπτη. Επίσης, η αυτοάμυνα πρέπει να διέπεται απο αναλογικότητα και αναγκαιότητα. Όπως νομολογιακά επισημαίνεται απο την υπόθεση Caroline, η ανάγκη για δράση πρέπει να είναι «άμεση, αναπότρεπτη, χωρίς να αφήνει επιλογή στα χρησιμοποιούμενα μέσα και χρόνο για περίσκεψη».


Το πρόβλημα λοιπόν που προκύπτει είναι ότι η αμερικάνικη κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει στοιχεία που να πληρούν τα παραπάνω κριτήρια. Οι προηγούμενες ενέργειες του Σουλεϊμανί δεν έχουν καμία απολύτως σημασία, καθώς εκτιμάται μονάχα η μελλοντική επικείμενη απειλή, που δεν φαίνεται να συντρέχει με τρόπο ώστε να πληρούται η αναλογικότητα – αφού στην επίθεση θανατώθηκαν άλλα εννέα άτομα- ή η αναγκαιότητα. Δεν πληρούται μάλλον ούτε η επικείμενη επίθεση, καθώς η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι ο Σουλεϊμανί προετοίμαζε επίθεση, δεν αποδεικνύει όμως ότι αυτή επρόκειτο να εκδηλωθεί τόσο άμεσα ωστε να μην αφήνει άλλα περιθώρια αντίδρασης και αναζήτηση άλλων οδών δράσης.


Τίθενται όμως και άλλα δύο νομικά ζητήματα. Αρχικά, οι ΗΠΑ ενήργησαν στο έδαφος ενός άλλου κράτους, του Ιράκ, χωρίς την άδεια του. Συγκεκριμένα, αυτή τη στιγμή στο Ιράκ σταθμεύουν περι τους 5000 αμερικανούς στρατιώτες. Στη συμφωνία όμως των δυο χωρών, ήδη απο το 2008, το Ιράκ παραχωρεί άδεια στα αμερικανικά στρατεύματα για την παραμονή τους, με ρόλο συμβουλευτικό, που πρόσφατα απεδείχθη σημαντικός στη μάχη κατα του Ισλαμικού Κράτους. Δεν δίνει όμως λευκή επιταγή για χρήση βίας στο έδαφός του. Υπάρχει ωστόσο μία εξαίρεση: το αμυνόμενο κράτος μπορεί να ισχυριστεί οτι η νόμιμη κυβέρνηση της χώρας δεν θα ήταν πρόθυμη η ικανή να διαχειριστεί την απειλή, επομένως έτσι θα δικαιολογείτο η επίθεση μέσα στο έδαφος του Ιράκ. Αυτή όμως η υπόθεση δεν προκύπτει προς το παρόν απο κανένα στοιχείο.

Επιπλέον, οι ΗΠΑ επιτέθηκαν κατά στρατηγού των ενόπλων δυνάμεων ενός άλλου κράτους. Όμως η προληπτική θανάτωση ενός συγκεκριμένου ηγετικού στελέχους ενόπλων δυνάμεων για τις πράξεις του στο πεδίο της μάχης ή για τις πράξεις που πρόκειται να διενεργήσει, έχει απαγορευτεί απο τις Συμβάσεις της Χάγης για το δίκαιο του πολέμου του 1907 και από την Σύμβαση της Γενεύης του 1949. Οι ΗΠΑ μάλιστα έχουν εκδώσει εκτελεστικό διάταγμα απο το 1976 που απαγορεύουν τις θανατώσεις προσώπων για πολιτικούς λόγους.


Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές πως οι νομικές διέξοδοι για την δικαιολόγηση του χτυπήματος κατα του Σουλεϊμάνι είναι αρκετά περιορισμένες και δυσχερώς υποστηρίξιμες βάσει των πραγματικών περιστατικών. Βεβαίως το ζήτημα έγκειται στην ερμηνεία της συνδρομής των κριτηρίων της αυτοάμυνας, που είναι η κύρια δικαιολογητική βάση της κυβέρνησης. Αρκετοί διεθνολόγοι ισχυρίζονται πως η θανάτωση ήταν εν τέλει αντίθετη στο ισχύον διεθνές δίκαιο, χωρίς όμως να λείπουν και οι αντίθετες απόψεις, που δεν καταφέρνουν , όπως φαίνεται, να πείσουν εξίσου. Το πρόβλημα εφαρμογής του διεθνούς δικαίου έγκειται πολλές φορές στην αναζήτηση των εθιμικών του επιταγών, που δίνει την ευκαιρία στους δρώντες στο διεθνές προσκήνιο να προσαρμόζουν τις αφηρημένες έννοιες κατα τις επιθυμίες τους. Σε κάθε περίπτωση αυτή η υπόθεση, πέρα απ’ τις πολιτικές τις συνέπειες, μπορεί να θέσει κι ένα ''επικίνδυνο'' νομικό προηγούμενο, καθώς αμφισβητεί θεμελιώδη δόγματα του μεταπολεμικού διεθνούς δικαίου και προκαλεί άλλους παράγοντες προς υιοθέτηση αυτών των αμφιλεγόμενων νομικά επιλογών.

Πηγή Εικόνας (2): https://nypost.com/2020/01/04/iranian-general-qassem-soleimani-once-taunted-trump-in-fiery-speech/

2.png

follow us on Instagram @atheniantimes.gr

"Νέα άποψη σε Αθηναϊκούς καιρούς"
- ΟΙ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΜΑΣ -
Εικόνα1.png
LACREDI LOGO.png
- ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ -
  • Black Facebook Icon
  • Instagram
Εικόνα1.png
Εικόνα1.png